ਪਹਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ। ਉਸ ਪਹਿਲ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਉਹਨੂੰ ਬੰਦੂਕ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਨਜ਼ੀਰ ਦੇ ਸੀਨਾ ਤਾਣ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਵਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਰਾਹਕਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਨਜ਼ੀਰ ਨਾਲ ਰਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੋਸ਼ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਹਿਮੇ ਸਹਿਮੇ ਰਾਹਕ ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਤੇ ਭੈੜੇ ਵੇਲ਼ੇ ਨੇੜੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ । ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਵਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਮਿੱਲਾਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵੀ ਉੱਸਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ, ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਤੇ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕੋਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡਰ ਆਂਵਦਾ ਸੀ।

ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਜਰੇ ਜਾਵਣ ਲਈ ਵੇਲਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਈ ਲੋਕ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ। ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪੈਂਦੇ। ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਫਿਕਰੇ ਹੁੰਦੇ ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਛੂਹ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਮਤਲਬ ਨਾਲ ਮੈਥੋਂ ਸਮਝੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਂਦੇ।

ਕੋਇਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਗੀਠੀ ਉੱਤੇ ਹਾਂਡੀ ਪੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਾਂਡੀ ਵੀ ਆਪੇ ਈ ਪਕਾ ਰਹੇ ਸਨ । ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਧੂਆਂ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਵੀ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾ ਹੋਵਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਉਸਤਾਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਏਨੇ ਖੁੱਭੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਹ ਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਲੈ ਰਹੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੇ ਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਨਿੱਕਾ ਜਿੰਨਾਂ ਸਵਾਲ। ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਿਆਂ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਕਈ ਸ਼ੇਅਰ ਸੁਣਾਵੰਦੇ। ਵਾਕਿਆਂ ਤੇ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਕਿ ਫਲਾਣੇ ਵੇਲੇ ਫਲਾਂ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਇੰਜ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਲਾਣੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਫਲਾਣੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਨ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਮਹੌਲ ਤੇ ਹੋਰ ਈ ਦੁਨੀਆ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਦਫ਼ਾ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹਨਾਂ ਵਾਂ । ਜਦ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਈ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਮਿਲਦਾ, ਲੋਕ ਤੇ ਬੜੇ ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਰੋਟੀ ਖਾਵਣ ਵੇਲੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਰਲ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ, ਪਰ ਗੱਲਾਂ ਫੇਰ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

ਰੋਟੀ ਖੁਆਵਣ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾਇਆ। ਕੁੱਝ ਬੁਰਕੀਆਂ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈਆਂ । ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੀ ਚੰਗੀ ਬੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖੁਆ ਦੇਂਦੇ। "ਇੰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ", ਮੈਂ ਸੋਚਨਾ । "ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ।"