ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਜੀਅ ਆਇਆਂ ਆਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਕਿੰਜ ਕਾਇਮ ਹੋਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਠੱਗਬਾਜ਼ੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਸਗੋਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੇ ਇਲਮ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਕਿ ਏਹੋ ਜਿਹੇ ਕੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ੁਹਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਹਕੂਮਤ ਭਾਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਾਇਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਲਿਆਈ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵਣ ਦਾ ਡਰ ਏ।"

ਮਜਲਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਸਤਾਦ ਜੀ, ਰੂਸ ਤੇ ਚੀਨ ਯਾ ਹਰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਇਨਕਲਾਬ ਆਇਆ ਏ, ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਤੇ ਅਸਾਡੇ ਮਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਏ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮਾਰੂਜ਼ੀ ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਏਥੋਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਨੇ । ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿੰਜ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਆ ?" ਉਹ ਬੰਦਾ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਵਕੀਲ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। "ਏਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜੀ ਜਕੜਬੰਦੀਆਂ, ਜਾਤ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਮਜ੍ਹਬ ਦਾ ਗ਼ਲਬਾ ਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਬੰਦੀ, ਤਹਿ ਦਰ ਤਹਿ ਇਤਹਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਅਸਾਡੇ ਲਈ ਔਕੜਾਂ ਨੇ, ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਏਥੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ, ਇਹਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਦੱਸੋ।”

"ਹਾਂ", ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਬੋਲੇ। "ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਭਾਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸਾਡੇ ਏਥੇ ਇੰਜ ਤਹਿਰੀਕਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣੀਆਂ ਤੇ ਕਾਮਿਆਬ ਹੋਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਲੈਫਟ ਵਾਲੇ ਸੋਚਦੇ ਓ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀ ਗਾਲ ਕੱਢਦੇ ਓ, ਬਰੇ-ਸਗੀਰ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੱਦਦ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। ਏਥੇ ਕੋਈ ਤਹਿਰੀਕ ਵੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਰਾਹੀਂ ਕਾਮਿਆਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ । ਜਿਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਸਿਆਸੀ ਤਰਬੀਅਤ ਦਾ ਢੰਗ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਏ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਤਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਏ, ਪਰ ਲੋਕਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਉੱਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਪਸੰਦ ਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅੱਜ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ ਕਰਨੀ ਏਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁੱਚੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ । ਤੁਸਾਂ ਮਜ਼ਹਬ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੱਢਦੇ ਓ, ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਓ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਂ ਮੌਲਵੀ ਨੂੰ ਕੰਮੀ ਸਮਝਦਾ ਏ, ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਇਹਤਰਾਮ ਕਰਦਾ ਏ। ਇਹਦੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ਾਲਕ ਨਾਲ ਜੁੜਤ ਵਾਲੀ ਸੱਧਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਏ।"

ਇੱਕ ਮੋਟੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਐਨਕ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਕਾਰਨ ਏ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਏਨੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ?" ਇਹ ਬੰਦਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਆਇਆ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿਸੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਏ। ਇਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਵਾਰਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ' ਉੱਤੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਬਾਅਜ਼ ਸ਼ੇਅਰ ਉਸਤਾਦ ਕੋਲੋਂ ਸਮਝਣ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਵਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਮਜਲਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਚਾਹ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ। ਚਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਈ ਕੜਕ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਨੇੜੇ ਈ ਚਾਹ ਦੀ ਸਟਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਦਾ ਝੱਟ ਜਾ ਕੇ ਚਾਹ ਆਖ ਆਇਆ। ਮਗਰ ਮਗਰ ਚਾਹ ਆ ਗਈ। ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਚਾਹ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਚਾਹ ਵਾਲ਼ੇ ਗਲਾਸ ਉਸਤਾਦ