ਬਾਕੀ ਦੇ ਲੋਕ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ । ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਵਣ ਲਈ ਉੱਠਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦਾ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਬਹਿ ਗਿਆ।
ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ: "ਜਾ ਉਸ ਨੁੱਕਰ ਵਾਲੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਫੜ ਲਿਆ।" ਮੈਂ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲੇ, "ਪੈਸੇ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਵੀਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਲਵੀਂ, ਮੇਰਾ ਖਾਤਾ ਚੱਲਦਾ ਏ।" ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਲੈ ਆਇਆ ਪਰ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਇਹ ਈ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਏਨੇ ਕੰਜੂਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਇੱਕੋ ਬੋਤਲ ਕਿਉਂ ਮੰਗਵਾਈ ਏ।
ਬੋਤਲ ਫੜਾਈ ਤੇ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, ਜਾ ਜ਼ਰਾ ਦੋ ਚਾਰ ਆਨੇ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਵੀ ਫੜ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਬਰਫ਼ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਟੋਟੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਏ । ਮੰਜੀ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਕੱਢੀ। ਸੂਫ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਲਓ ਸੂਫ਼ੀ ਜੀ, ਕਰੰਟ ਲਾਓ ।"
"ਤੇ ਤੁਸਾਂ ਨੀ ਲਾਵਣਾ”, ਸੂਫ਼ੀ ਜੀ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪਾਂਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।
"ਮੈਂ ਕਰੰਟ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਏ। ਮੈਂ ਬੜੇ ਮਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਂ ।" ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਘੁੱਟ ਭਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੜੇ ਈ ਰਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਵਣ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਟਕਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਨਿੱਕਲ ਆਇਆ।
ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਆਇਆ - 'ਜਮਹੂਰੀਅਤ' ਤੇ ਹੋਈ, ਇਹ 'ਅਵਾਮੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ' ਕੀ ਬਲਾ ਏ ? ਅੱਗੇ ਈ ਮੇਰੇ ਜਿਹਨ ਉੱਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਸੀ, ਉੱਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ! ਆਪਣੀ ਨਾ-ਸਮਝੀ ਤੇ ਜਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਜੇਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਸੀ। ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਚਾਈਂ-ਚਾਈਂ ਸਨ। ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭ-ਲੱਭ ਕੇ ਔਖੇ ਔਖੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਵਾਲ਼ੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਗੋਂ ਨਵੇਂ ਤੇ ਮੁਅਜ਼ਜ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਣ ਗਏ ਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਾਂਹ ਬੇਲੀ ਨੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਹਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ । ਅਨਪੜ੍ਹ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਸਨ।
ਅਸਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇੱਕ ਜਲਸੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ, ਜੋਸ਼ ਤੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਸਲਾਨਾ ਮੰਗਾਂ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਸਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਹਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਲਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਲਸਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਕੋਈ ਰੋਕ ਟੋਕ ਤੇ ਡਰ ਖੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਗੇਟ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ
