ਆਵਣ ਵਾਲੇ ਸੁਫਨੇ ਤੇ ਤਲਖੀ, ਉਹ ਈ ਕੰਮ ਤੇ ਉਹ ਈ ਹਾਲਾਤ !

ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮਹਿੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਆਇਆ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ । ਏਥੇ ਉਹਦੇ ਕੁੱਝ ਜਾਣੂ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਉਸ ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਹੱਟੀ ਪਾ ਲਈ। ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਹਿਕਮਤ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦਮ ਦਰੂਦ ਵੀ ਕਰਦਾ। ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਸਰੀਫ ਤੇ ਅਰਬੀ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਵਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦਾਨਾ ਤੇ ਸਰੀਫ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਉਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਹੱਬਤ, ਉਣਸ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਫੁੱਟਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ । ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਬੜੇ ਖਲੂਸ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਸੁਰੀਲੀ ਤੇ ਸੋਜ਼ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਵਣ ਵਾਲੀ ਤਬੀਅਤ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਸੀ ਉਹਦਾ। ਦਰਵੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਹਿਣਾ ਬਹਿਣਾ ਉਹਨੂੰ ਪਸੰਦ ਸੀ । ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਵਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹੱਟੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹੱਟੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਈ ਸਫ਼ ਵਿਛਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਵਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਸਾਂ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਚਿੱਥਦਾ।

ਏਥੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦਾ ਘਰ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਂਵਦਾ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਤਾੜੀ ਉੱਧਰ ਈ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਸ਼ਰਹ ਸ਼ਰਈਅਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਮੌਲਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ, ਨਰਮ ਨਰਮ ਤੇ ਸਵਾਦੀ ਸਵਾਦੀ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਈ ਮਨ ਭਾਵਦੀਆਂ ਸਨ । ਸਗੋਂ ਉਹ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੌਲਵੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲਤੀਫੇ ਯਾਦ ਸਨ ਉਹਨੂੰ । ਸਵਾਦਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਮੈਂ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਯਾ ਹੱਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ । ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਮਹਿੰਦ ਬਖਸ਼ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲ਼ੇ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਸੰਗ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਸਾਂਗ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਗਾਣਾ ਤੇ ਕਈ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਵਜਾਵਣੇ ਆਂਵਦੇ ਸਨ।

ਮੈਨੂੰ ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਵਣੀ ਤੇ ਆਂਵਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਚੱਜ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੱਜਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਵਣ ਦੀ ਅਚਕਲ ਹੋਈ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਰੀਝ ਦੱਸਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਬਾਬਾ ਜੀ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਣਾ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਏ।" ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਆਖਣ ਉੱਤੇ ਬੈਂਜੋ ਵਜਾਵਣੀ ਸਿਖਾਣ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰ ਲਈ । ਬੈਂਜੋ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਪਰ ਸਾਡੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਲੂਮ ਕਰਾਵਣ ਤੇ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਚੰਗੀ ਬੈਂਜੋ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਤਾਰਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਹੈ।

ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਵਣਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਏਨੇ ਪੈਸੇ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ। ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ। ਕਈ ਦਿਨ ਹੱਟੀ ਦੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਬੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਏਥੇ ਆਇਆ ਕਰ। ਐਵੇਂ ਦਿਲ ਨਾ ਛੱਡ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਕਲਾਪਾ ਕੁੱਝ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਬੈਂਜੋ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਵਾਂ