ਇੱਕ ਰਾਹਕ ਸਰਾਜਦੀਨ ਨੂੰ ਸਜਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਫਸਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਗੱਲ ਵੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚੇਤਰ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। ਛੋਲੇ ਤੇ ਜੌਂ ਪੱਕਣ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਸਨ, ਕਣਕਾਂ ਅਜੇ ਹਰੀਆਂ ਸਨ। ਸਰਾਜਦੀਨ ਦੇ ਬਾਲਾਂ ਥੱਬਾ ਕੁ ਜੌਂ ਵੱਢ ਲਿਆਂਦੇ । ਜੌਂ ਭੁੰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਪੀਸ ਕੇ ਉਨਾਂ ਸੱਤੂ ਬਣਾ ਲਏ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚੇਤਰ ਉਂਜ ਈ ਤੇਰਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਫਸਲ ਦੇ ਸਾਂਭੇ ਦਾਣੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਅਜੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਏਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੇਤਰ ਕਾਲ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੁੰਦਾ ਏ । ਵਾਹੀਵਾਨ ਏਸ ਮਹੀਨੇ ਜੌਂ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਈ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਦੇ ਨੇ ।

ਸਾਰੇ ਰਾਹਕ ਈ ਇੰਜ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਚੱਜ ਨਾਲ, ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ, ਪਰਦੇ ਨਾਲ। ਸਰਾਜਦੀਨ ਦੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚੱਜ ਨਾ ਆਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਾਹੀ ਦੇ ਜੌਂ ਸਨ। ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਉੱਗੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉੱਤੇ ਅੰਨ ਵੀ ਚੰਗਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਵਾਹੀਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੇ । ਸੋਹਣੀ ਫਸਲ ਪੱਕੀ ਵੇਖੀ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਸਰਾਜਦੀਨ ਦੇ ਬਾਲ ਥੱਬਾ ਕੁ ਜੌਂ ਵੱਢ ਲਿਆਏ ਸਨ । ਕਾਕੂ ਲੰਡੇ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸਿਆ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਹਲਕਾਏ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਪਹਿਲੇ ਈ ਬਹਾਨੇ ਭਾਲਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਹਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸ਼ੈ ਨੂੰ ਚੱਕ ਵੱਢਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।

ਉਸ ਸਰਾਜਦੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦ ਲਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਕਈ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਈ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ। ਸਰਾਜਦੀਨ ਨੂੰ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲ੍ਹਾਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹਾਂ ਬਈ ਸਰਾਜੀ ! ਜੌਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਏ ?" "ਜੀ ਹਾਜੀ ਸਾਹਿਬ! ਕਿਹੜੇ ਜੌਂ ?" ਸਰਾਜਦੀਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ । "ਜਿਹੜੇ ਤੂੰ ਵੱਢ ਲਿਆਇਆ ਏਂ। ਸੁਣਿਆਂ ਏ ਤੂੰ ਸਾੜ ਬਾਲ ਕੇ, ਪੀਸ ਕੇ ਖੋਜ ਖੁਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਏ।"

"ਹਾਂ ਜੀ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਖਾਵਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫਾਕੇ ਸਾਂ, ਬਾਲ ਆਪਣੀ ਬੀਜੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚੋਂ ਥੱਬਾ ਕੁ ਵੱਢ ਲਿਆਏ ਸਨ ਤੇ ਸੱਤੂਆਂ ਦੀ ਲੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਏ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਤੰਗੀ ਦੇ ਦਿਨ ਨੇ।"

"ਹੱਛਾ... ਵਾਹ ਭਈ ਵਾਹ ਵਾਹ ਓਏ ਸਰਾਜੀ.. ਲੱਪ ਕੁ ਸੱਤੂਆਂ ਦੀ... ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਬੀਜ਼ੀ ਫਸਲ । ਕੀਹਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਤੂੰ ?”

ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਚਿੱਥ ਚਿੱਥ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲਫਜ਼ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਵਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਲੋਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਰਕਤ ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਰਾਜਦੀਨ ਨੇ ਵੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਖ਼ੈਰ ਨਹੀਂ। ਸਹਿਮ ਕੇ ਆਜਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਹਾਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਮੁਆਫੀ ਦੇ ਦਿਓ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਵਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਚਾਹਦਾ ਕਿ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਤੀਲਾ ਵੀ ਛੇੜਾਂ, ਪਰ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰ ਬੈਠੇ ਨੇ ।" ਸਰਾਜਦੀਨ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਰਿਹਾ