ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੱਥ ਅਕਸਰ ਠੋਡੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਹੱਥ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੱਥ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਹਾਲੇ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਉਕਤਾਹਟ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਦਿੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਬਾਹਵਾਂ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਆਪਾਂ ‘ਖੁਲ੍ਹੀ' ਅਤੇ 'ਬੰਦ' ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਹੀ ਗਏ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ‘ਖੁਲ੍ਹੀ' ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ 'ਅੰਤਰ-ਗਿਆਨ' ਵਿਚ (instinctively) ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸੀ। ਬਾਹਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁੱਝ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਬਾਹਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹਾਲਤਾਂ (ਜਾਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ) ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਗਲ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਇਕ ਖਾਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

"ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ‘ਖੁਲ੍ਹੀ’ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।”

ਮੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ (Folded) ਬਾਹਵਾਂ

ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬਾਹਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਵਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਮੋਰਚਾ ਜਾਂ ‘ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੁਕਾਵਟ' (Protective Barrier) ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ‘ਬੰਦ' ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ (Bouncers) ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਕਲੱਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਲੜਕੀਆਂ, ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਕਰੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਇਹ 'ਚੀਜ਼' ਸਾਡੇ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਰ ਚੀਜ਼-ਜਿਵੇਂ ਮੇਜ਼, ਕੁਰਸੀ ਵਗੈਰਾ-ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸੀ।

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਇਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਨ ਵਾਲਾ ਬਚਾਅ ਦਾ ਢੰਗ ਲੱਭ ਲਿਆ-ਬਾਹਵਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ