ਦੁਖ ਦਾਰੂ ਸੁਖ ਰੋਗ ਭਇਆ

ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਚਿਖਾ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਮੇਰੀ ਬੀਬੀ (ਮਾਂ) ਦੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖੇ ਇਹ ਬੋਲ ਵੀ ਪੈ ਗਏ "ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਉ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਘਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਫੇਰ ਇਹ (ਮੈਂ) ਜੰਮ ਪਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸੇ ਲੀਹੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਦੋ ਕਿੱਲ੍ਹੇ ਤਾਂ ਗਈ ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਣੀ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਈ ਆ ਬਲਾ।" ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਬੰਬ ਸਨ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਆ ਡਿੱਗੇ ਸੀ। ਜਿਸ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਸ਼ਾ ਰਹਿਤ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਭਰਾ ਵੀ ਸਾਡੀਆਂ ਪੈੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਦੋ ਕਿੱਲ੍ਹੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜੋ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਈ ਸੀ, ਉਹਦਾ ਹੁਣ ਭੋਗ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਗੋਦ 'ਚ ਸਮਾ ਲਵੇ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਂਹ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਠਾ ਲਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਪ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਾਹੀਆਂ ਦਾ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਮੈਂ ਸੀ । ਅੱਜ ਹਰ ਸਜ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੋਟੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਵੱਢੀ ਪਈ ਲੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੌੜ ਜਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ। ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਏਨਾ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਸੁੱਤਿਆ ਹੀ ਨਾ ਉੱਠਿਆ।

ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਲੱਤ ਵੱਢੀ ਵਾਲੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਸੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉਸ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵੀ ਧ੍ਰੋਹ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਵੱਡੀ ਢੇਰੀ ਵਾਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਪੈਰੋਂ ਨੰਗਾ ਰਿਹਾ, ਇਕ ਚਾਦਰੇ ਨਾਲ ਸਾਲਾਂ ਲੰਘਾਉਦਾ ਰਿਹਾ; ਭੁੱਖਾ-ਪਿਆਸਾ ਦਿਨ ਕੱਟਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਖੋਰਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਹਨਤ ਹੈ ਸਾਡੇ ਜਿਊਣ 'ਤੇ। ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਅਤੀਤ ਰੀਲ ਬਣ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਘੁੰਮ ਗਿਆ। ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬੀਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਮੋਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਆ ਗਿਆ? ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਪਾਇਆ ਸਿਵਾਏ ਉਜਾੜੇ ਅਤੇ ਪੀੜਾਂ ਤੋਂ। ਬੱਸ ਗਵਾਉਂਦਾ ਹੀ ਗਿਆ; ਕਦੇ ਘਰ ਕਦੇ ਕੈਰੀਅਰ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਹਾਨ ਤੋਂ? ਇਕ ਗੁੰਡੇ ਦਾ ਮਰਤਬਾ ਇੱਕ ਨਸ਼ੇੜੀ ਦਾ ਤਗਮਾ? ਹਰ ਕਦਮ ਮੈਂ ਗਲਤ ਰਾਹ 'ਤੇ ਧਰਿਆ ਜਦਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਭਟਕੇ ਕਦਮ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਲੈ ਆਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰ ਵੀ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਘਮਸਾਨ 'ਚ ਮੈਂ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਚੱਕ