ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਖਦਾ " ਨਹੀਂ ਮਿੰਟੂ। ਤੂੰ ਹਾਰਨਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨ। ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ 'ਚ ਰੋਣਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਵਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਮਤਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੁਜ਼ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਸਮਾਂ ਏਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਕੰਡਾ ਵੱਜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਫਾਹਾ ਲੈਣ ਲਈ ਰੱਸਾ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਮਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਦਿਲਾਸਿਆਂ ਨੇ ਫ਼ਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਰੋਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਚਾਹੇ ਜਿਹੇ ਜਿਹੇ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਣ ਮੈਂ ਸਮੇ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਲਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰਾਂਗੇ ਬੁਰਾ ਬਥੇਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਰਸਾਲੇ ਮੰਗਵਾ ਲਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਵ ਸੇਵਾ, ਸਿਰੜ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੇ ਲਹੂ ਹਲੂਣ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਚ ਕਹਾਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰੂਹ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨੇ ਦਰਿੰਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਚਸਕਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਪਰ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੰਗਵਾਉਂਣ ਲਈ ਨਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੋਲ। ਭਰਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੈਂ ਜਾਣ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅਫੀਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮੈਕ ਵੀ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯਾਰ- ਮਿੱਤਰ ਮੇਰਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੋਨ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਨਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਯਾਰ! ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਰਸਾਲਾ ਲਿਆ ਦੇ। ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੈਂ ਮੰਗ-ਤੰਗ ਕੇ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ "ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ" ਜਸਵੰਤ ਕੰਵਲ ਦੀ "ਸਿੱਖ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ" ਗੋਰਕੀ ਦੀ "ਮਾਂ" ਇਤਿਆਦਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ ਜੋ ਰੂਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੰਗੀ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਲੱਤਾਂ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਾਂ (ਜਰਦਾ) ਛੱਡਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਂ 16 ਸਾਲ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਚ ਮੈਂ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਸੋਮੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਲਿਤ ਮੁੰਡਾ ਰੱਖ ਲਿਆ ਮੈਨੂੰ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਫੜਾਉਣ ਲਈ। ਉਸ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਨੇ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੋਨੀ ਆ ਕੇ ਪੱਟੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਜੀਹਦਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਛੋਟੂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਫੜਾ ਦਿੰਦਾ। ਮੇਰੇ 18 ਘੰਟੇ ਪੜ੍ਹਨ 'ਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਦੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਪਾਈ ਕਿ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੈਅ ਹੈ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਮਾਂ ਸੋਹਣਾ ਲੰਘੇਗਾ। ਮੈਂ ਨੈਟ ਪੈਕ ਪੁਆ ਲਿਆ ਪਰ ਸਿਆਪਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਫੇਸਬੁੱਕ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾੜ੍ਹੇ ਮੁੰਡੇ ਸੱਦੇ ਪਰ ਹਰ ਕੋਈ ਸਿਰ ਫੇਰ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਸ ਜਾਦੂ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕੋਈ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਖ਼ਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਜੁੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਮੈਂ