ਹੈ। ਜੇ ਘਰ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ 'ਚ ਬੋਤਲਾਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਉਲਾਰ ਏਧਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਜੇ ਅਲਮਾਰੀ 'ਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਬਦੋਬਦੀ ਹੋ ਤੁਰੇਗੀ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਅਲਮਾਰੀਆਂ 'ਚੋਂ ਬੋਤਲਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਭਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੁਆਨੀ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਪੁਸਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਫਸਲ ਵੇਚ ਕੇ ਦਾਰੂ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਤਾਂ ਰੀਤ ਹੈ ਪਰ ਘਰ 'ਚ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਜਨਮ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਾਲਗਿਰ੍ਹਾ 'ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇਣ ਦਾ ਦਸਤੂਰ ਤਾਂ ਨਿਭਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਦਾਨ- ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੜ ਨਾ ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਖੂਹ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕ ਹੀ ਨਾ ਸਕਦਾ ਨਿਕਲਣਾ ਤਾਂ ਬੜੀ ਦੂਰ ਦੀ ਕੌਡੀ ਸੀ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁਦ ਪੈਗ ਲਾ ਲੈਨੇ ਆਂ, ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਘਰ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਘਰ 'ਚ ਪਲਿਆ ਬੱਚਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਰਹੇ।

ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਨਸ਼ਾ ਲੱਗਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ, ਸਾਜਿਸ਼, ਸੰਗਤ ਤੇ ਸ਼ੌਂਕ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਹੌਲ ਲੈ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤੱਸਕਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ "ਸਤ ਸੰਗਤ ਪਾਰ ਕਰੋ ਖੋਟੀ ਸੰਗਤ ਡੋਬਦੀ ਬੇੜੇ" ਮਾੜੇ ਸਾਥੀ ਦਾ ਸੰਗ ਜਿਸ ਨੇ ਕਰ ਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਚੰਗੇ ਦਾ ਸਾਥ ਕਰਨਾ। ਯਾਰ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪੀਣ ਵੇਲੇ ਗੁੱਟ ਫੜੇ ਕਿ ਨਾ ਪੀ ਜਿਹੜਾ ਪੰਨੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਸਮੈਕ ਦੇਵੇ ਉਹ ਯਾਰ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡਾ 'ਕਾਲ' ਹੈ। ਮੈਂ ਆਵਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਐਸੇ ਵੀ ਮੁੰਡੇ ਵੇਖੇ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੌਂਕ ਨਾਲ ਨਸ਼ੇੜੀ ਬਣੇ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਨਾਨੀਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਬੈਠੀ ਤੇ ਕੋਈ ਆਈਡਲ (ਆਦਰਸ਼ ਸਾਡੇ ਜਿਹੇ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾ ਬੈਠਾ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਈਡਲ ਹੋਣਗੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਅੱਛਾਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਹੈ। ਗ਼ਲਤ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਈਡਲ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕੰਗਾਲ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖੇ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਹੀ ਸੀ ਜੋ 32 ਕਿੱਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ 6 ਕਿੱਲ੍ਹਿਆਂ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਖੂਨ ਵਹਾ ਰਹੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਹ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਈਡਲ ਗਲਤ ਚੁਣੇ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਅੱਗੇ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਈਡਲ ਬਣਾ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਡਾ ਘਰ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਵੇਸਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ 'ਮਿੱਠੀ ਮੌਤ' ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋੜ ਖੁਦ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਾਂ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ' ਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ