ਮਾਰਗ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਉਹ ਸਟੀਮਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਾਹਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਫ਼ੌਜ ਕੱਢੇ ਉੱਤੇ ਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਦੁਹਾਂ ਪਾਸਿਉਂ, ਲੁਡੀ ਬੁਚੀ ਨੂੰ ਕੁੜਿੱਕੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਚੂਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੀਖੇਲਦੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਤਾਇਸੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇੱਕ ਕਮਾਲ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਲ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰ ਕੱਢਦੇ ਕਿਸੇ ਅਜਗਰ ਦਾ ਸਿਰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਕੇ ਪਰ੍ਹੇ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇਗਾ। ਰੂਸੀ ਇਸ ਸੱਭਿਅਕ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜੋ ਆਰਮੇਨੀਅਨਾਂ, ਤੁਰਕਾਂ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀਆਂ, ਤਤਾਰਾਂ ਤੇ ਅਬਖਾਜ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਨ। ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਸੰਸਾਰ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਨ। ਮੀਖੇਲਦੇ ਆਪ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੀ - ਉਹ, ਉਸ ਯੂਨਾਨੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸੱਦ ਲਏ ? ... ਪਰ ਰਹਿਣ ਦਿਓ... ਇੱਥੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੱਦਣਾ- ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਉਤਰਾਈ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਝ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਾਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੇਠਲੇ ਤਬਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੋਹ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੇ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਲਹੂ ਦਾ ਪਿਆਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਲਹੂ ਵਗਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਘ੍ਰਿਣਾ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸਵਾਲ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਲਹੂ ਪੀਣਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਤਾਅ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਇਕ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ।
ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਦੂਰਬੀਨ ਲਾ ਕੇ ਦੰਦੀ, ਖੱਡ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਜੰਗਲ ਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਚਿੱਟੇ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿੰਗ ਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਕੋਟ ਬੜਾ ਫੱਬਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਬੜੀ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਰੀਵਾਲਵਰ ਦੀ ਮੁੱਠ 'ਚ ਵਡਮੁੱਲੇ ਹੀਰੇ ਤੇ ਨਗ ਜੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਫਰ ਦੀ ਟੋਪੀ, ਉਸਮਾਨ ਦੀ ਕਲਾ ਕਿਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਾਲ ਸੀ। ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੀ - ਭਲਾ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਉਹ ਕਮਾਲ ਦੇ ਜੋਹਰ ਨਾ ਵਿਖਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਵਿਖਾਵੇ ਇਹੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੋਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ । ਉਸ ਵਰਗੀ ਸੂਝ ਤੇ ਤਜ਼ਰਬਾ ਉਹਨਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਕੋਲ ਕਿੱਥੇ। ਤੇ ਚੱਕਰ ਕੱਢਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਭਾਰਾ ਭਾਰਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
"ਹੇ! ਇਹ ਤੂੰ ਏਂ ?"
ਉਸ ਦਾ ਅਰਦਲੀ, ਬੇਸਿਰ ਪੈਰ ਦੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼, ਪੀਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਨਲ
