ਵਰਗੀਆਂ ਡੱਬ ਡੱਬ ਕਰਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਦੌੜਦਾ ਅੱਗੇ ਆਇਆ ਤੇ ਸਲੂਟ ਮਾਰੀ ।

"ਹਾਂ, ਹਜ਼ੂਰ।”

ਕਰਨਲ ਦੀ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਖੇ ਕਿ 'ਜਾਹ, ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਯੂਨਾਨੀ ਕੂੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆ...?'

ਪਰ ਉਸ ਆਖਿਆ ਨਾ ਤੇ ਸਗੋਂ, ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਅਰਦਲੀ ਨੂੰ ਘੂਰਿਆ।

"ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਹੈ ?"

"ਹਾਂ ਸਰਕਾਰ, ਅਫ਼ਸਰ ਬੈਠੇ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਨੇ।"

ਕਰਨਲ ਬੜੇ ਰੋਹਬ ਨਾਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਵਧਾਨ ਖੜ੍ਹੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪਤਲੇ ਸਨ । ਆਵਾਜਾਈ ਠੱਪ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਭੁੱਖੇ ਸਿਪਾਹੀ, ਮੁੱਠੀ ਮੁੱਠੀ ਮੱਕੀ ਉੱਤੇ ਝੱਟ ਲੰਘਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਖੜ੍ਹੋਤੇ ਕਰਨਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੱਧੀਆਂ ਅੱਧੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਚਿੱਟੇ ਦਸਤਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਝੂਮਦਾ ਕੋਲ਼ੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਧੂਣੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਧੂੰਆਂ ਹੀ ਧੂੰਆਂ ਸੀ, ਪਿਆਦਾ ਫੌਜ ਦੇ ਰਫ਼ਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ - ਬੈਟਰੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਲੰਘਿਆ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਮੇਜ਼, ਬੋਤਲਾਂ, ਪਲੇਟਾਂ, ਗਲਾਸਾਂ, ਪਨੀਰ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਲੱਦੀ ਪਈ ਸੀ।

ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਰੁੱਕ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਅਫਸਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹਮ ਉਮਰ ਤੇ ਉਸੇ ਵਰਗੇ ਲੱਕ ਤੋਂ ਭੀੜੇ ਸਰਕੇਸ਼ੀਅਨ ਕੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫੱਬੇ ਖੜ੍ਹੋਤੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਸਭ ਉੱਠ ਕੇ ਖਲ੍ਹ ਗਏ।

"ਆਓ ਭਈ, ਖਾਣਾ ਖਾਈਏ।" ਕਰਨਲ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਸਭ ਮੇਜ਼ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਗਏ।

ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਸੌਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਝੂਟੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ । ਉਸ ਅਰਦਲੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ, ਲਿਸ਼ ਲਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਬੂਟ ਲਾਹ ਦੇਵੇ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ:

"ਉਸ ਯੂਨਾਨੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸੱਦ ਲਿਆ, ਪਰ ਚੱਲੋ, ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ ਤਾਂ ਸਿਆਣੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।"

25

ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਕਾਲਖ਼ਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਦੰਦੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਲਿਆ, ਜੋ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਠਾਰ ਮੂਹਰੇ ਖਲ੍ਹਤੇ ਆਕੜਾਂ ਭੰਨਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਹੁਣ ਦਿੱਸਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।