...।"
ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ, ਏਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨੱਸ ਭੱਜ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਧਮ ਧਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਕੰਬ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਭੈਅ ਜਿਉਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਟੁਰੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ ਭਿਆਨਕ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸਵਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਆਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਬਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਰੁੱਕ ਰੁੱਕ ਕੇ, ਕੜਾਕ ਕੜਾਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ । ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਫਲਾਂ ਦੇ ਬੱਟ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਇਉਂ ਭੰਨੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਜਿਉਂ ਖੋਪੇ ਵਾਲੀ ਗਿਰੀ। ਰੁਕ ਰੁੱਕ ਕੇ ਪੀੜ ਨਾਲ ਕਰਾਹੁਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ - ਸੰਗੀਨਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਉਹ ਬੇਵਸੀ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕਰੀਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਹਵਾੜ੍ਹ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ।
"ਕਾਸ਼, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ... ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਛੱਡ ਜਾਵਾਂਗਾ... ਆਪਣੀ ਆਬਰੂ... ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ... ਬਸ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਖਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ... ਕੇਵਲ ਜਿਊਣ ਦੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਤਾਂਘ... !"
ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਿਉਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੋਢੇ ਸੁਕੇੜ ਕੇ, ਮੁੱਠਾਂ ਵੱਟੀ, ਬਾਹਾਂ ਅਕੜਾਈ, ਭੈਭੀਤ ਹੋਇਆ ਏਡੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਦੌੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਟੀਆਂ ਵੱਜਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਤੇ ਝੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇ, ਜਿਉਂ ਕਰਨਲ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਉੱਡਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਕੜਕ... ਕੜਾਕ...!
ਪਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੁਣ ਸਾਫ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ... ਜਹਾਜ਼ ਆਹ। ਮੁਕਤੀ !
ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਵਲ ਜਾਂਦੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਝੱਟ ਕੁ ਲਈ ਉੱਥੇ ਖਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਬੜੀ ਡਰਾਉਣੀ ਭੜਥੂ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ... ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਪਰ, ਕੱਢੇ ਉਤੇ, ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਕੜਕ ਕੜਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ । ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਉਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਗੁੱਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਹਾਕਾਰ ਹੀ ਮੱਚੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੰਦੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਹਿੱਲ ਜਾਵੇ ਕੜਕ ਕੜਕ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੀੜ ਭਰੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਲਾਟ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਤੇ ਝੱਟ ਬੁੱਝ ਜਾਂਦੀਆਂ।
ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੱਕਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਗਿਆ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੀ ਫੁਰਤੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਘਾਟ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੇ ਆਖਰੀ
