"ਵੇਖ ਸਹੁਰੀ ਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਜਾਮੇ ਬਣਾ ਕੱਢੇ ਆ, ਇਡੇ ਪਤਲੇ ਗੰਢੇ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਰਗੇ। ਨਾਸ ਵੱਜੀ ਪਈ ਐ, ਇਹ ਪਜਾਮਾ ਏ।"

ਉਸ ਡੱਬਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪਰ੍ਹੇ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ, ਛੇ ਜ਼ਨਾਨਾ ਵੱਡੇ ਜਾਂਘੀਏ ਉੱਪਰ ਹੇਠਾਂ ਪਾ ਲਏ । ਲਿੱਚ ਲਿੱਚ ਕਰਦੇ ਰਬੜ ਦੇ ਜਾਂਘੀਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਚੰਬੜ ਗਏ।

ਅਚਾਨਕ ਮਲਾਹਾਂ ਨੇ ਕੰਨ ਚੁੱਕ ਲਏ, ਝੱਟ ਕੁ ਖਲ੍ਹਤੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਬੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਵੱਜੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਭੀੜ ਹੂ-ਹਾ ਕਰਦੀ ਅੰਦਰ ਆ ਵੜੀ ਸੀ। ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਪੌੜ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਪਿੱਠਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਸ਼... ਸ਼ੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਚਾਬਕਾਂ ਵਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਭੱਜ ਕੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਲੱਗੇ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਲਾਹ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਫੜੀ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਭੱਜੀ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਸ਼ੁਸ਼ ਸ਼ੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਚਾਬਕਾਂ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਖੱਲ੍ਹੜੀ ਉਧੇੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਚਾਬਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੁਲੀਆਂ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ। ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਤਤੀਰੀਆਂ ਫੁਟ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਮਲਾਹ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਖਾੜੀ ਵੱਲ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਖੀਰ ਉਹ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਚਾਬਕਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾ ਝੱਲ ਸਕੇ ਤੇ ਲੁੱਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਸੁੱਟਦੇ ਭੱਜ ਗਏ।

28

ਦਬਾਦਬ ਢੋਲ ਵੱਜੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਿਗਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।

ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਬੜੇ ਸਾਊਆਂ ਵਾਂਗ ਖਲ੍ਹੋਤੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਊਪੁਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਹਾਲਾਂ ਵੀ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਹੀ ਲਟਕਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਕਲਫ਼ ਲੱਗੀਆਂ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਫਸਾ ਕੇ, ਲੱਕ ਦੁਆਲੇ ਰੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਊਨ, ਜਾਂ ਅੰਗੀਆਂ ਫਸਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਧੌਣਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਤੀਜੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੰਗੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਛਲ-ਕੋਟ ਫਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਮਸਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੂਹਣੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਨੰਗੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੀ ਜਾਲੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਜਰਾਬ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਕੋਜ਼ੂਖ ਜਬਾੜੇ ਘੁਟੀ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਿਸ਼ਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਿਸ਼ਕਾਂਦਾ, ਉੱਥੇ