ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਸੇੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ:
"ਕੋਈ ਵੀ ਜੋ ਜ਼ਬਤ ਤੋੜੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਮਾਂਡਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਸਿਪਾਹੀ, ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।”
"ਜ਼ਰੂਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਦਾਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਕਮਾਂਡਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਿਪਾਹੀ, ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਹੈ।"
ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਉਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਮਰਾ ਹੀ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲੱਗਾ, ਜਿਉਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਲਈ ਇਹ ਕਮਰਾ ਛੋਟਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
"ਠੀਕ ਹੈ ਫਿਰ! ਸਾਥੀ ਈਵਾਨਕੋ, ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਖ ਲਓ ਤੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਦਿਓ: ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਕਚਹਿਰੀ ਦੇ, ਹੁਕਮ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਹੁਕਮ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਵੇ...।"
ਸਹਾਇਕ ਨੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਖਲ੍ਹਣ ਲਈ ਬਣਾ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
"ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਥੀਓ, ਹੁਣ ਜਾਓ। ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਫਰਮਾਨ ਦੱਸੋ: ਲੋਹੇ ਵਰਗਾ ਜ਼ਬਤ ਤੇ ਕੋਈ ਦਇਆ ਨਹੀਂ।"
ਸਿਪਾਹੀ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕਸ਼ ਮਾਰਦੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਦੇਂਦੇ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਕੇ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੌਲੇ ਨੇ ਰਾਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।
ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਉਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰ ਲੱਥ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਯਕੀਨੀ, ਸਾਫ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ; ਉਹ ਹੱਸਣ ਟੱਪਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਾਰ ਵਾਰੀ ਉਹ ਮੇਜ਼ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਕੋਜ਼ੂਖ ਭਵਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਦੋ ਹਰਫੀ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਉਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁਣੇ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਅੱਗੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਤੁੱਛ ਸੀ।
"ਸਾਥੀ ਵੋਸਤਰੇਤਿਨ, ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਤੇ ।" ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਰਪਟ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਗਈ; ਇਹ ਵਰਾਂਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ; ਤੇ ਫਿਰ ਘੋੜਾ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਘੋੜੇ ਦੇ ਟੱਪਣ ਤੇ ਫਰਕੜੇ ਮਾਰਨ ਤੇ ਰਕਾਬਾਂ ਖੜਕਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਇੱਕ ਕੀਊਬਨ ਕਸਾਕ, ਲੰਮਾ ਫਰ ਦਾ ਟੋਪ ਪਾਈ, ਕਮਰੇ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲ੍ਹੋਤਾ।
