ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਸ਼ਟ ਝੱਲ ਕੇ ਲੈਨਿਨ ਵਾਂਗ ਮਰਨ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਲਿਖਦਾ ਹੈ- ਲਗਦਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟਣ ਨਾਲ। ਇਹ ਸੌਖੀ ਮੌਤ ਹੈ। 27 ਫਰਵਰੀ 1940 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਅਤ ਲਿਖ ਦਿਤੀ। ਤਿੰਨ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਦੁਖ ਝਲੇ। ਪਰ ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਵੀ ਤਾਂ ਦੇਖੀ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਨੇ ਵੱਡੀ ਬਾਰੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦੋਵੇਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਰਾ ਸੁਹਣਾ ਘਾਹ ਤੇ ਉਪਰ ਸਾਫ ਨੀਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਸੋਹਣੇ ਹਨ। ਏਨੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਵਿਚ ਆਦਮੀ ਬਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਿਉਂ ਵਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਪੂਰਾ ਅਨੰਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਨਤਾਸ਼ਾ ਦੇਵੇ ਇਕੱਠੇ ਮਰ ਗਏ.... 1" ਇਥੇ ਉਹ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਦੋਹਤੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।

ਜਿਵੇਂ ਤਾਸਕੀ ਨੂੰ ਮਨੁਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਭਵਿਖ ਦੀ ਪੂਰਨ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਸਟਾਲਨ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਡਰਾ ਦਿੰਦਾ। ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਿਖਿਆ- ਤੁਸੀਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਏ ਮਿੱਤਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਅਖਬਾਰ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਜਿਹੜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਖੂਨ ਦੀ ਪਿਆਸੀ ਹੈ ਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਵੀ, ਹਿਟਲਰ ਵਰਗਿਆਂ ਅਗੇ ਮੋਮ ਵਾਂਗ ਪੰਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਸੰਗਲ ਤੋੜ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਸਟਾਲਨ ਦਾ ਖੂਨੀ ਪੰਜਾ ਪਰੇ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਟਾਲਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਾਣੀ ਥਾਂ ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾ ਉਡਵਾ ਦਿਤੀਆਂ, ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਖਾਣਾ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਵਾ ਦਿਤੀ, ਤੀਜੀ ਥਾਂ ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਲਾਲ ਫ਼ੌਜ ਬਾਗੀ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾ ਨੂੰ ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਭੜਕਾਇਆ। ਜੇ ਰੂਸ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣੇ ਮੁਤਾਬਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੈਂ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਕੇ ਪਨਾਹ ਲੈਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਬੈਠਾ ਹਾਂ ਤੇ ਸਟਾਲਨ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਚੌਕਸੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ ਵੀ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। 23 ਮਈ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲਿਖਦਾ-ਲਿਖਦਾ ਥਕ ਕੇ ਸ਼ਾਮੀ 4 ਵਜੇ ਪਲੰਘ ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਗੋਲੀਆ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਬਰੂਦ ਦੇ ਧੂਏਂ ਦੀ ਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਬਾਹਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵਾਲੇ ਗਾਰਡ ਕੋਈ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫਾਇਰਿੰਗ ਅੰਦਰ ਵਲ ਆਉਣ ਲਗੀ ਤਾਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਫਰਸ਼ ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਉਸ ਉਪਰ ਢਾਲ ਬਣ