ਵਾਰਸ ਦੀ ਜਨਾਬ ਵਿੱਚ
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਵਸਦੇ ਹੋਈਏ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਿਰਸਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਉਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਮਾਣ ਕਰੀਏ ਓਨਾ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕੀਂ ਅਪਣਾ ਵਿਰਸਾ ਭੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ ਤਰਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ।
ਆਮ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਭਿੜਦੇ ਅਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਅਜੇਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮੁਹਰਸ਼ਾਪ ਛਡਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਢੇਰ ਸਮੇਂ ਤਾਈਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੌਸਲਾ, ਹੁਲਾਰਾ ਅਤੇ ਸੇਧ ਲੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:-
ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਸਾਲ ਨਰਗਿਸ ਅਪਨੀ ਬੇਨੂਰੀ ਪਹਿ ਰੋਤੀ ਹੈ
ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੇ ਹੋਤਾ ਹੈ ਚਮਨ ਮੇਂ ਦੀਦਾ ਵਰ ਪੈਦਾ
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੀਦਾ ਵਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਰੀਕ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨੱਕੋ ਨੱਕ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜੇਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਦੀਆ ਤੀਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਖਸ਼ਦੀ ਰਹੇਗੀ।
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰਾਂ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁਗ (ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਵੀ) ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਯੁਗ ਹੈ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅਕਹਿ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁਖੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ ਛੁਹੀਆਂ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਮਨੁਖ ਜਾਤੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਦਾ ਕਾਰਜਖੇਤਰ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਫੀ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਅਤੇ ਭੰਡਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚੰਗੀਆਂ ਮੰਦੀਆਂ ਦੇਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਦੀ ਦੇਣ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਭੈੜੀ ਰੁਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਜਾਂ ਚੇ ਤਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਉਹਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਪਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਏਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਵੈਮਾਨ ਵੀ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਵਲ ਹੀ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਈਏ, ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਲੰਘਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਕਾਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਕਹਿ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤਿੜਦੇ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਛੁਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫਾਂਸੀਸੀ, ਸਪੇਨੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਰੂਸੀ, ਚੀਨੀ ਆਦਿ ਪਰ ਅਸੀਂ ਦਿਮਾਗੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ
