ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਤੰਗਦਿਲੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮਾਂ ਮੰਨਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਕੇ ਕੋਲੇ ਵਿੱਚ ਡੁਬਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ 'ਮੈਕਡਾਨਲਡ' ਦਾ ਸੰਖੀਆ ਨਿਗਲਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਾਰਸ ਦੀ 'ਹੀਰ' ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲੇ। ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਖੀਆ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਰੋਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਬਤ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ ਕੋਈ ਕੌਮ ਜੇ ਕਿਸੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬੁਧੂਆਂ ਦੇ ਬਹਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

 

ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਅੱਜ ਦਾ ਕਵੀ-

ਪ੍ਰੋ. ਸਪਰੀਲ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਜਿੰਨਾ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ ਓਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਮੇ ' ਭਾਵ ਅੱਜ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਸੌਖੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਨਿਖਾਰਨਾ ਉਹਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਸਫਲਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ ਉਹ ਖਿਆਲੀ ਮੂਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਸਾਡੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਇਸਤਰੀ/ਮਰਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਹੱਡ ਮਾਸ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਵਿੱਚਰਦੇ ਹਨ।

ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ ਬਾਪਾ ਦਾ ਲਾਡਲਾ, ਸੱਤਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਭਰਾ, ਬਾਪ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੌਧਰੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸੁਹਣਾ ਪਹਿਨਣਾ, ਚੰਗਾ ਖਾਦਾ, ਪਟੇ ਚੋਪੜ ਲੈਣੇ ਅਤੇ ਵੰਝਲੀ ਵਜਾ ਛੱਡਣੀ। ਪਿਉ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿੱਸੇ ਦਿੱਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਤਾ ਲਾ ਕੇ ਬੇਹਾਲ, ਭਾਬੀ ਨਾਲ ਲੜ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਮਾਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿਆਹੁਣ, ਝੰਗ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਹੀਰ ਲੈਣ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰਿਆ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੋੜੇ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਆਖਰ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਦਾ ਚਾਕ ਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧੀਦੋ ਡਰਪੋਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਹੀਰ ਬੜੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਉਧਾਲ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾ ਉਹ ਦਾਨਾ ਬਣ ਕੇ ਨਘੁਚਾਂ ਕਢਦਾ ਮੱਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:-

ਹੀਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਮੂਲ ਸਵਾਦ ਦੇਂਦਾ ਨਾਲ ਚੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਧਾਲਿਆਂ ਦੇ

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਂਝਾ ਕਾਇਰਤਾ ਦਿਖਾਲਦਾ ਪਖੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਹੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿਰ ਤੇ ਟਮਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੰਜ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਹੀਰ ਨੂੰ ਉਧਾਲ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਲਫਜ਼ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ!

ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਦੋ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਅੱਗੇ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।

ਹੀਰ ਸਲੇਟੀ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਫਿਊਡਲ ਸਮੇਂ ਕਾਜ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਾਜ਼ੀ ਹੀਰ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਤਰਫਦਾਰੀ ਕਰਦਾ ਉਹਨੂੰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪਿਆਰੋਂ ਵਰਜਦਾ ਤੇ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੀਰ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਡਰਾ ਧਮਕਾ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕਿਸੇ ਧਮਕੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੀ ਅਟਲ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਆਪਣਾ ਧੱਕਾ ਪੁਗਾ ਲੈਦੇ ਹਨ।

ਹੀਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਕਈ ਨਿੱਗਰ ਪਖ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪ ਹੈ। ਉਹ ਲਾ ਕੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿਦਕੀ ਰੂਹ ਹੈ। ਹੁਸੀਨ ਮਹਿਬੂਬ ਪ੍ਰੇਮਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਨੱਕੋ ਨੱਕ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਐਪਰ