ਅਤੇ 'ਮੁੰਜ ਕੀਤਾ' ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜਵਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਹੁਸੀਨ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜਵਾਬ ਹੈ। ਏਸੇ ਭਾਂਤ ਹੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਮਲਕੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਫਿਟ ਲਾਅਨਤ ਪਾਉਂਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:-

ਨੱਕ ਵੱਢ ਕੇ ਕੋੜਮਾ ਗਾਲਿਉ ਦੀ ਨਫਾ ਏ ਲਾਡ ਲਡਾਵਣੇ ਦਾ

"ਨੱਕ ਵਢਣਾ' ਅਤੇ 'ਕੋੜਮਾ ਗਾਲਣਾ' ਦੋ ਮਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਬਾਕਮਾਲ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਏਸੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਬੈਂਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਹਨ:-

ਦਿਲੋਂ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਮੂੰਹੋਂ ਹੱਸ ਬੋਲੇ, ਕਲੀ ਦਿਲ ਦੀ ਖਾਸ ਸ਼ਗੁਫਤ ਹੋਵੇ।

ਅਤੇ

ਕੋਈ ਗੁੱਡਾ ਰੋਗ ਹੈ ਏਸ ਧਾਨਾ, ਆਹੀਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਢਦੀ ਸਾਹ ਕੁੜੀ

"ਗੁੱਝਾ ਰੋਗ”, “ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹਣੀ" ਢੁਕਵੇਂ ਮਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੈਂਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੱਸ ਦਾ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਹਸਦੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਦੇਖਣ ਦਾ ਚਾਅ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ!

ਥੱਲੇ ਦੀ ਬੈਂਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀ ਬਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਹਨ:-

ਕਹੇ ਲਗ ਗਈ, ਚਿਣਗ ਜਗ ਗਈ, ਖਬਰ ਜਗ ਗਈ, ਵੱਜ ਧਰਗ ਗਈ

ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਲਾਇਨਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਐਪਰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਲਫਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਵਾਰਸ ਦਾ ਸਿਰਜਿਆ ਇਹ ਚਿੱਤਰ:-

ਕਦੀ ਸੰਗਲੀ ਸੁਟ ਕੇ ਸ਼ਗਨ ਵਾਚੇ, ਕਦੀ ਸੁਆਹ ਤੇ ਔਸੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਨੇ

ਕਦੀ ਕਿੰਗ ਵਜੀਇਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ ਕਦੀ ਹੱਸ ਕੇ ਨਾਦ ਘੁਕਾਈਆਂ ਨੇ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਂਤਾਂ ਦੇ ਲਫਜ਼ੀ ਚਿੱਤਰ ਏਨੇ ਅਛੂਤੇ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਜਿਸ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਲਫਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਅਤੇ ਜੋੜ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭੇਦ ਹੋਵੇ ਉਹਦੀ ਕਲਮ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੜਾਉਣਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੈਂਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਉ:-

ਹੁਣ ਹੀਰ ਗਵਾਇਕੇ ਹੀਰਿਆ ਓ ਪਿਆ ਰੋਨਾ ਏ ਇਸਰਾਈਲ ਵਾਂਗੂੰ

ਇਸ ਬੈਂਤ ਵਿੱਚ 'ਹੀਰ' ਅਤੇ 'ਹੀਰਿਆ' ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਜਿੰਨੀ ਸਿਫਤ ਕਰੋ ਉਹ ਥੋੜੀ ਹੈ। ਹੀਰ ਆਪਣੇ ਵਿਛੜੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਅਜੂਬਾ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਅੱਗ ਪਤੰਗੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਜੂਬਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-

ਨਵਾਂ ਤੌਰ ਅਜੂਬੇ ਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਦੇਖੋ ਜਲ ਪਤੰਗ ਤੇ ਅੱਗ ਗਈ

ਆਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਥਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਆਮ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀਂ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:-

ਸਾਡੀ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਂਗ ਧੀਰੀ ਡੇਰਾ ਘਤ ਬਹੁ ਹਿਲ ਨਾ ਸਜਣਾ ਓ

ਅਸੀਂ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੈਂਤ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ਬੀਹ ਇੱਕ ਦੰਮ ਪੇਂਡੂ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਜਹਾਨ ਲਕੋਈ ਬੈਠੀ ਹੈ:-