ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਉਹ ਸਦਾ ਈ ਜਿਉਂਦੇ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ

ਕੀਤੀਆਂ ਨੇਕ ਕਮਾਈਆਂ ਨੀ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੇ ਹੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਬਾਬਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਈ ਦੀਆਂ ਦੁਖ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਜੱਸ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਚੰਦ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਉਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ 'ਹੀਰ' ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਜਿਤਨੀ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਦੀ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦਾ ਲਾਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੀਰ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਛਾਪੇ ਖਾਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲੀ, ਵੱਡੀ, ਪੂਰੀ, ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਾ ਕੇ ਛਾਪਿਆ ਅਤੇ ਵੇਚਿਆ।

ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 8 ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ' ਖਰੀਦੀਆਂ। ਹਰ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬੈਂਤਾਂ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ) 'ਰਾਂਝੇ ਅੱਗੇ ਮਿੱਠੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਹਾਲ' ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਫਿਆ ਉਪਰ ਦਰਜ਼ ਸੀ ਜਿਵੇਂ:-

ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੋਲ ਕੇ ਦਸਨੀ ਆਂ, ਸਭ ਜਾਤ ਕੁਜਾਤ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਭਾਈ

ਮਸਤ ਹਥ ਹੈ ਇਸ਼ਕ ਦਰਵੇਸ਼ਨੀ ਦਾ, ਚੜ੍ਹਿਆ ਡੂੰਮਣੀ ਦਾ ਅਗੇ ਭਜ ਭਾਈ

ਸਾਫ ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਰਾਵਣਾਂ ਝੀਲਣਾਂ ਦਾ ਘੁਮਰੇਟੀਆਂ ਦਾ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਭਾਈ

ਖੁਲ੍ਹਾ ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਵੇਖ ਪਹਾੜਨਾ ਦਾ ਤੇ ਪਸੌਰਨਾ ਪਰਦੇ ਵਿਚ ਭਾਈ

ਚੜ੍ਹਿਆ ਊਠ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਬਲੋਚਨੀ ਦਾ, ਮਾਰੇ ਪਾਸ ਨੇ ਤੇ ਫਿਰੇ ਸਾਂਗ ਲਾਈ

ਕੂੰਜ ਵਾਂਗ ਕੁਰਲਾਵੇ ਸਿਪਾਹਨੀ ਦਾ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕੰਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾ ਖਬਰ ਕਾਈ

ਤਾਰੇ ਤੋੜਦਾ ਇਸ਼ਕ ਸੁਨਿਆਰੀਆਂ ਦਾ, ਅਗੇ ਉਤੋਂ ਸਾਫ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਟ ਜਾਈ

ਕਿਲੇ ਠੋਕਵਾਂ ਇਸ਼ਕ ਤਰਖਾਣੀਆਂ ਦਾ, ਅਗੇ ਮਾਸ਼ਕਣਾ ਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਮਸ਼ਕ ਚਾਈ

ਪਰ ਕੁਝ ਇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਨ ਵਿਚਲੀ ਰੀਝ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਮਿੱਤਰ ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਲੋਕ