ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਸੁਖਨ ਦਾ ਵਾਰਸ

ਕਾਗਜ਼ ਕਾਲੇ ਕਰਨੇ, ਤੁਕਬੰਦੀ ਜਾ ਸਿਰਫ ਬਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਅੱਖਰੀ ਉਤਾਰਨਾ ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉੱਤਮ ਸਾਹਿਤਕ ਲਿਖਤ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਾਨਣਯੋਗ ਬਣਾਵੇ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਦੇਵੇ ਤੇ ਰੂਹ ਰਾਜੀ ਕਰੇ। ਏਸ ਲੋਕ ਦੇ ਜਿਉੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀਆ ਨੂੰ ਜਿਊਣਯੋਗ ਬਣਾਵੇ। ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਚੰਗਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਵਾਲਾ ਸੋਚਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰੇ। ਬਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੰਗਾਰੇ। ਉੱਚਤਮ ਸਾਹਿਤ ਕਿਸੇ ਮਾਂਜੀ, ਸੰਵਾਰੀ, ਲਿਸ਼ਕਾਈ, ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਕੁ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗੁੜ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਆਮ ਖਲਕਤ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਠੇਠ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਈ ਵਿਚ ਨੇੜਤਾ, ਭਰੱਪਣ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤੇ ਏਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਜਾਤਾਂ, ਜਮਾਤਾਂ, ਤਬਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਾਦਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਭੇਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਣ ਕਣ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਏਥੇ ਵਿਚਰਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ, ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਜੰਗਲ, ਬੇਲੇ, ਥਲ, ਪਰਬਤ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਤ ਨਾਲ, ਕੰਮਾਂ, ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼-ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਹਾਰੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹੋ ਜੇਹੇ ਅਦੀਬ- ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਲਿਖ ਗੱਡੇ ਨਹੀਂ ਲੱਦਦੇ ਇਕ ਅਲਫ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਛੁਟਕਾਰਾ, ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਇਕ ਰਚਨਾ ਹੀ ਏਡੀ ਵੱਡੀ, ਏਨੀ ਉੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੱਕੀਆਂ ਝੋਣ ਵਾਲੇ ਖਰਾਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਮੂਣੇ ਜਾਪਦੇ ਨੇ। ਮੀਆਂ ਵਾਰਿਸ ਖੁਦ ਈ ਆਖਦੇ ਨੇ-

ਹੋਰਾਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਚੱਕੀਆਂ ਝੋਤੀਆਂ ਨੇ, ਗੱਲਾਂ ਪੀਠਿਆ ਵਿਚ ਖਰਾਸ ਦੇ ਮੈਂ। ਸੱਯਜ਼ਾਦੇ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਖਰਾਸ ਜੋੜਿਆ ਕਿ ਆਪ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁੱਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ- ਭੜੋਲੇ ਭਰਪੂਰ ਨੇ। ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ, ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਮੰਤੀ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੇ ਛਕੀ ਜਾਣ ਆਟੇ ਦੀ ਤੋਟ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ। ਮੀਆਂ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮੁੱਚੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਬ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੌਣੇਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਖ ਲੈ ਲਓ, ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ, ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ, ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਮਗਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਾਡੇ ਮੀਏ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੋਂਹਦਾ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੇ। ਸਯਦ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਬੈਂਤਾਂ ਦੀਆ ਸਤਰਾਂ ਅਖਾਉਂਤਾ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਮੱਤਾਂ ਵਿਚ ਵਟ ਕੇ ਮੁੱਦਤਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਨੇ, ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਮਜ੍ਹਬੀ, ਸਮਾਜੀ, ਸਿਆਸੀ ਚੌਧਰੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਜਿਹੜੀ ਸਮਝ ਸੋਝੀ ਮੀਏਂ ਹੋਰਾਂ ਪ੍ਰਦਾਲ ਕੀਤੀ ਏ ਉਹਨੇ ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਏ। ਜਾਤਾਂ ਪਾਤਾਂ, ਕਸਬਾਂ, ਕੰਮ, ਧੰਦਿਆਂ, ਸੰਦਾਂ, ਵਸਤਾਂ, ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ, ਦਾਜ, ਦਹੇਜਾਂ, ਆਦਤਾਂ, ਸ਼ਰੀਕੇਬਾਜ਼ੀਆਂ, ਡੇਰਿਆਂ, ਹੁਜਰਿਆਂ, ਸਾਧਾਂ, ਜੋਗੀਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫਕੀਰਾਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਲੀੜਿਆਂ, ਮੱਝਾਂ, ਲਵੇਰੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਬੇਲਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪੈਲੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਾਇਦ ਈ ਵਾਰਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ।

ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਅਖਾਉਤੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਤੱਕੜੀ ਵਿਚ ਮਰਜੀ ਦੇ ਵੱਟੇ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਅਤੋਲਵੇਂ ਸਯਦਜਾਦੇ ਨੂੰ ਤੋਲ ਤੋਲ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹਨੂੰ ਜਾਗੀਰੂ ਸੋਚ ਵਾਲਾ,ਕਦੀ