ਵਿਯੁੱਕਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣਾ ਹੀ ਪਿਆ।

ਲੇਖ ਮੱਕਣ ਉੱਤੇ ਜਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡਾ ਕਈ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਘੰਟੇ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿੱਬੜ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਗੌਂਡ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹੋ ਗਏ।"

"ਇੱਲਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ ਟੇਪ-ਰਿਕਾਰਡ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕੇਸਟ ਚਲਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਅਰਬੀ ਆਇਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਤੇਲਗੁ ਵਿਚ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਅਰਬੀ ਨਾ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਕ ਹੀ ਸਮਝ ਪਵੇਗੀ। ਅਰਬੀ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਸਰੋਤਾ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਵਸਿਆ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।"

ਮੈਨੂੰ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਚੇਤੇ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ।

"ਤੁਸੀਂ ਗੱਡ ਬੋਲੀ ਜਲਦੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ," ਜਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ।

"ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਰਾਤ ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੀਤਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਤੋਬਾ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਹਿੰਮਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।"

ਜਯਾ, ਜਿਹੜੀ ਅਕਸਰ ਚੁੱਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਰੀਮ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਉਠਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਰੁਖ਼ ਮੋੜਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਰੀਮ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜਯਾ ਜਿਹੀ ਵੀ ਹੋਵੇ।

"ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂਗਾ।"

"ਇੰਟਰਵਿਊ?"

"ਨਹੀਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨਹੀਂ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਬਹੁਤ ਰਸਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਮੈਂ ਏਥੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਉਹ ਕੁਝ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਜੋ ਅਕਸਰ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਜਵਾਬ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਜੰਗ ਲੜਣੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵਗ਼ੈਰਾ, ਵਗ਼ੈਰਾ। ਹਰ ਕੋਈ ਘੜੇ ਘੜਾਏ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਹਟਵੇਂ ਜਵਾਬ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਧੇ ਦਿਲ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ।"

"ਅਸੀਂ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਦ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹਾਂ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

"ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ।"

ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਝਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਟ ਗੱਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਉਡੀਕਣ ਲੱਗੀ।

"ਕਰੀਮ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ?"

"ਨਹੀਂ।"

"ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ?"

"ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ। ਬਸ ਏਨਾ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ