ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।"
"ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?"
"ਐਨੀ ਕੁ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।"
"ਜੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ?"
ਮੇਰਾ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖਾਲੀ ਖਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਦੁਹਰਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂ ਇਹ ਐਨਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਬੇ-ਥਵਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਸੁੱਝਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਦੁਹਰਾਅ ਦਿੱਤਾ।
"ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਜਵਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾ ਬਦਲਿਆ।
"ਕੱਲ੍ਹ ਤੂੰ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਗੀਤ ਗੁਣਗੁਣਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਰੁਮਾਂਟਿਕ।"
"ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।"
"ਅਜੇ ਵੀ?"
"ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦੀਆਂ," ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਈ।
"ਥੋੜ੍ਹਾ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜਦੇ ਹਾਂ। ਘਰ ਵਿਚ ਕੌਣ ਕੌਣ ਹੈ?"
"ਮਾਂ"
ਮਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਦੂਰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਘੁਰਨ ਲੱਗੀ।
"ਬਾਬਾ?"
ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਫ਼ਰਕਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਹੱਥ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ। ਇਕ ਲੰਬਾ ਮਿੰਟ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਰਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਪਾਸੇ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
"ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਗਲਤ ਸਵਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੁਰੇਦਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਉਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦੇ।"
"ਨਹੀਂ, ਸਵਾਲ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ," ਉਸ ਨੇ ਫਰਕਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਟ ਗੱਨ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਰੋਕਣੀ ਚਾਹੀ ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।
"ਮੈਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਆਂ," ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਪਿੱਤਰਸੱਤਾ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਆਂ। ਮੈਂ ਇਸੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾ ਮੇਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਝੱਲਿਐ, ਮੈਂ ਝੱਲਿਐ, ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ ਨੇ ਝੱਲਿਆ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾ ਰਹੇਗੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਦੀ ਰਹਾਂਗੀ।"
ਬੋਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਫ਼ਰਕਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਸ਼ਾਟ ਗੱਨ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਗਏ।
ਜਯਾ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਡੂੰਘੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਹੌਲ ਬੋਝਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ।
"ਇਕ ਆਖ਼ਰੀ ਸਵਾਲ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀ।"
