ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਿ ਬਾਹਰਿ ਬੁਝਦਾ ਸੁਝਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹਰ ਵਕਤ ਇਕੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਥੇਰੀਂ ਖ਼ਲਕਤ ਆਨਮਤ ਲੁਕਾਈ ਬਿਲਲਾਉਂਦੀ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਏਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਰੂਪੀ ਰਤਨ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਨ ਚੀਨਦਾ ਪ੍ਰਬੀਨਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਚੀਨਦਾ ਤਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰ-ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਿਓਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਫਿਰ ਉਸ ਗੁਰ-ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਅਥਾਹ ਅਭਿਆਸ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ-ਲੱਖਤਾ ਦੀ ਸਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਬੇਦ ਆਦਿਕ ਆਨਮਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਖਾਨਣਹਾਰੇ ਬੜੇ ਬੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਤਪੀਸ਼ਰ ਕਥਨੀ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਦੀ ਉਪਾਸ਼ਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਨ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭਾ । ਵੇਦ-ਵਪਾਰੀ ਦਾਨੇ ਬੀਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਅੰਤ ਲੱਭਣ ਦੇ ਸ਼ੁਦਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਕ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ । ਨਾ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਓਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇਕੋ ਸਿਰਜਨਹਾਰ ਕਰਤਾਰ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਆਪਣੀ ਆਕਰਖਣ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਇਕੋ ਕਲਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।

ਇਕੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੀ ਸੱਚਾ ਧਿਆਨ ਹੈ । ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਦਾ ਹੋ ਸਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ । ਏਸੇ ਇਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਭਿਆਸ ਸੱਚਾ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪੇ ਆਪ ਵਿਚਿ ਇਕੋ ਇਕ ਹੈ । ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਹੀਂ । ਖ਼ੁਦ ਭੀ ਉਹ ਸੁਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ । ਉਸ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਰੀਕ ਨਹੀਂ। ਐਸੇ ਸਰਬੱਗ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ, ਰਚਨਹਾਰ ਸਿਰਜਨਹਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਅਲਪੱਗ ਜੰਤੂ ਕੀ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ? ਕੀ ਲੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ? ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਿਜ ਪਠਾਏ ਹੋਏ, ਜੋਤੀਸ਼ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ, ਇਕ ਮਿਕ ਹੋਏ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲੱਖਤਾ ਲੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸੁਯੰਭਵ ਸਰੂਪੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੋਤੀਸ਼ ਜਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨਿਰਾਲਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਅਕੱਥ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕਥ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਅਕੱਥ