

ਦੂਸਰੀ ਪੰਗਤੀ ਅੰਦਰਿ ਇਹ ਗੁਰਮਤਿ ਅਸੂਲ ਦ੍ਰਿੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ' ਹਰ ਇਕ ਗੁਰਸਿਖ ਨੇ ਜਪਣੀ ਹੈ। 'ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਵਡਭਾਗੀਆ' ਵਾਲੀ ਅਧ-ਪੰਗਤੀ ਸਾਫ਼ ਸਿਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਜਪਣ ਜੋਗ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਕੇਵਲ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ । ਤਾਂ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਹੀ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਹੈ । ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਦਾ ਜਪਣਾ ਹੀ ਹਰਿ ਕਥਾ ਦਾ ਜਪਣਾ ਹੈ । ਇਹ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਹਰਿ ਕਥਾ ਜਾਪ ਅਭਿਆਸ ਕਿਸੇ ਵਡਭਾਗੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਨ ਨੂੰ ਹੀ ਧੁਰੋਂ ਆਈ ਗੁਰ-ਦੀਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੁਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਧ ਪੰਗਤੀ 'ਹਰਿ ਉਤਮ ਪਦੁ ਨਿਰਬਾਣੀ' ਇਹ ਭਾਵ ਦ੍ਰਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰ ਵਿਆਖਤ ਕੀਤਾ 'ਹਰਿ ਕਥਾ' ਪਦ 'ਨਿਰਬਾਣੀ' ਸਰਬੋਤਮ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਬੋਤਮਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਕਮਾਈ ਵਿਚਿ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਗੱਲ ਗਲੋਤਲੀ, ਕਥਾ-ਕਥੋਤਲੀ ਕਥਾ ਇਸ ਪਦ ਤੋਂ ਕੋਟਾਨ ਕੋਟ ਕੇਸਾ ਨੀਵੀਂ ਹੈ । ਕੇਵਲ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਿ ਇਸ ਸਰਬੋਤਮ ਹਰਿ ਕਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਿ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਆਤਮੇ ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਰੋਮ ਰੋਮ ਕਰਕੇ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਥਾਈ ਵਾਲੀ ਰਹਾਉ ਦੀ ਪੰਗਤੀ (ਜੋ ਇਸ ਸਾਰੇ ਗੁਰਵਾਕ ਦੇ ਭਾਵ ਦਾ ਲਬੇ-ਲੁਬਾਬ ਹੈ) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਅਸਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਆਖਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਮਨ ਮੇਰੇ ਮੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਮਨਿ ਭਾਣੀ" । ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ! ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਤਰ-ਆਤਮੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ-ਖ਼ਾਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਸਿਫਤਿ ਸਾਲਾਹ ਰੂਪੀ ਕਥਾ ਹੀ ਕਰਨੀ ਸੁਣਨੀ ਭਾਉਂਦੀ ਸੁਖਾਵੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗੁਰਮਤਿ ਅਸੂਲ ਦ੍ਰਿੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਅੰਦਰਿ ਕੇਵਲ ਹਰਿ-ਜਸ ਸਿਫਤਿ ਸਾਲਾਹ ਰੂਪੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਪਰਵਾਨ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨ-ਘੜਤ ਕਥਾ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ। ਅਸਥਾਈ ਦੀ ਅਗਲੇਰੀ ਅਧ ਪੰਗਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਇਸ ਭਾਵ ਨੂੰ, ਇਸ ਗੁਰਮਤਿ ਅਸੂਲ ਨੂੰ ਭਲੀ ਬਿਧਿ ਦ੍ਰਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਛ ਕਿ ਪਿਛੇ ਵਰਨਣ ਹੋਇਆ ਹੈ । 'ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਨਿਤ ਸਦਾ ਕਰਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਹੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ! ਉਪਰ ਦਸੀ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਨਿਤਾ-ਪ੍ਰਤਿ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਵਾਸ ਸਵਾਸ ਕਰਿਆ ਕਰ । ਹੁਣ ਦਸੋ ਕਿ