ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਾ ਬੀਜੋ। ਕੇਵਲ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਹੀ ਬੀਜੋ।

ਪੌਦੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਅਤੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਕਿਹੜੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ :-  

ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਫ਼ਲਦਾਰ ਪੇੜਾਂ ਦਾ ਵਧਣਾ ਕੇਵਲ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰਸਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। 21 ਜੂਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 20 ਦਸੰਬਰ ਤਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਪੇੜ-ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਧ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਘੱਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੌਦੇ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੀ ਵੱਧ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਵੇਗੀ ਓਨਾ ਹੀ ਇਹ ਪੱਤੇ ਖਾਧ-ਪਦਾਰਥ ਵੱਧ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਓਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਣ ਨਾਲ ਘੱਟ ਫ਼ਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾ ਲਵੋ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਪੇੜ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦੇ ਹੋਏ ਦੱਖਣ-ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਲਈਏ ਤਾਂ ਦਿਨ ਭਰ ਪੂਰੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਜ ਵੱਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਖਣ-ਉੱਤਰ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਢਲਾਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਢਲਾਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇੜ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬੀਜ ਬੀਜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਜਾਂ ਫ਼ਲ-ਪੇੜਾਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਕਿਵੇ ਸੰਭਾਲੀਏ ?

ਕੋਈ ਵੀ ਪੌਦਾ ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਵਧਣ ਲਈ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਦੇਣ ਲਈ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ 98.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਪੇੜ