ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਹੀ ਲਓ। ਬੀਜ ਨੂੰ ਬੀਜ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਾਧ ਲਓ। ਚਨੇ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਬੀਜ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ 10% ਮਾਤਰਾ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਬੀਜ ਲਓ। ਉਹ ਬੀਜ ਵੀ ਬੀਜ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਾਧਨੇ ਹਨ। 100 ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਅਤੇ 10-100 ਕਿਲੋ ਗਾੜ੍ਹਾ ਜੀਵ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਾ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਜੀਵ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਉੱਪਰ ਆ ਜਾਣ ਤਾਂ ਹਰ ਦਸ ਫੁੱਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਇਕ ਇਕ ਬੀਜ ਸੂਰਜਮੁੱਖੀ ਦਾ ਬੀਜ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਜੀਵ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਣਾ ਹੈ । ਹਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 5-10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜੀਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਅਸਾਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਨਿੰਮ-ਅਸਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਅਸਤਰ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਸੂਰਜਮੁੱਖੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜਮੁੱਖੀ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।

ਕੇਲੇ ਦੀ ਖੇਤੀ :-

ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਉੱਤਸਵ ਜਾਂ ਧਾਰਮਕ ਰੀਤੀ-ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਕੇਲਾ ਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖ਼ੁਰਾਕ ਹੈ। ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੇਲੇ ਦੀਆਂ ਚਿਪਸ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਲੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਲੇ ਦੀ ਜਾਤੀ ਹੈ ਮੂਸਾ (Musa) ਅਤੇ ਕੁਲ ਹੈ ਮੁਸੇਸੀ (musaceae)। ਕੇਲੇ ਨੂੰ Banana ਦਾ ਨਾਮ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਗਿਨੀ ਕੋਸਟ ਦੇ ਪੋਤੁਰਗੀਜੋ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਸਾ ਜਾਤੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੇਲੇ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਪਲੇਨਟੇਨ ਕੇਲਾ (Plantain) ਜਿਹੜਾ ਸਾਗ ਜਾਂ ਕੜ੍ਹੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। Cheesman (1947) ਨਾਮੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੇ ਇਸ Musaceae musa ਨੂੰ ਦੋ ਉੱਪਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ