ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗ ਲਾਉਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਰਿੜਕਣਾ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕ ਚਮਚਾ ਦਹੀਂ ਦਾ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਇਕ ਅਦਭੁੱਤ ਜਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਗੋਬਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਖ਼ਮ ਜੀਵ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵਧਣਾ-ਫੁੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਇਕ ਗਰਾਮ ਗੋਬਰ ਵਿੱਚ 300-500 ਕਰੋੜ ਉਪਯੋਗੀ, ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਕ ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਗੋਬਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?

ਇਸ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਸਾਲ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸੀ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਤਜਰਬੇ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ 'ਤੇ ਕਰਕੇ ਖੁਦ ਵੇਖੇ ਹਨ। ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਗੋਲਾਉ, ਲਾਲ ਕੰਧਾਰੀ, ਖਿੱਲਾਰੀ, ਦੇਵਣੀ, ਡਾਂਗੀ, ਨਿਮਾਰੀ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੀਰ, ਥਾਰਪਰਕਰ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਰੈੱਡਸਿੰਧੀ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਹਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਠੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਰਿਆਣਾ ਨਾਮੀ ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨੂੰ ਹਰ ਫ਼ਸਲ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹਰ ਫ਼ਲਦਾਰ ਪੌਦੇ ਉੱਪਰ ਹਰ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਹਰ ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬੇ ਕਰਕੇ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ? ਛੇ ਸਾਲ ਤਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਿੱਟੇ ਮਿਲੇ ਹਨ।

ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਲਈ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਦੇਸੀ ਬੈਲ ਅਤੇ ਮੱਝ ਵੀ ਚਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਰਸੀ ਗਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਾਂ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਵੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦੇਸੀ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੋਬਰ ਜਿੰਨਾ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ

ਚੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਜਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੀਹ ਏਕੜ ਤਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਇਕ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੇਸੀ ਜਾਂ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹਰਗਿਜ਼ ਹੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ੇਬ ਕਟਵਾਉਣਾ। ਮੇਰੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਸ ਕਿਲੋ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਕ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ, ਇੱਕ ਬੈਲ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਇਕ ਮੱਝ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਗਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਗੋਬਰ ਇਕ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਾਸਤੇ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਗਾਂ ਨਾਲ ਤੀਹ ਏਕੜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਲੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਗੋਬਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਤਾਰੀਕਾ

ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਕਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਉਸ ਅਣਗਿਣਤ ਫ਼ਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਥੱਲੇ ਲੰਘਦੇ ਟੱਪਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਡੋਇਆ ਦਾ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦਾ ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਫ਼ਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਗੂੜਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਇਕ ਗਰਾਮ ਗੋਬਰ ਵਿੱਚ 300 ਕਰੋੜ ਉਪਯੋਗੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਖ਼ਮ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਖ਼ਮ ਜੀਵ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਪਏ ਗਲੇ-ਸੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ