ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ :-

ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਯੂਰੀਆ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੀਵ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਲੇਕਿਨ ਜੀਵ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਤਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਅਲੱਗ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ? ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਇਹ ਇੰਤਜਾਮ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਬਹੁਤ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਘੁੱਲ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਢਾਲਣ ਦੀ ਅਸੀਮ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਬਹੁਤ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਥੇ ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੜਣ ਤੇ ਹੀ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿੰਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਰਾਨੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਮੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ।

ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸਦੀ ਅੰਨਦਾਤਾ ਮਾਈਕੋਰਾਈਜਾ ਨਾਮਕ ਉੱਲੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਧਾਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਈਟਰੋਜਨ, ਫਾਸਫੇਟ, ਪੋਟਾਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਉਪਲੱਭਧ ਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਉੱਲੀ ਗਲੋਮਸ ਐਗਰੋ ਕਾਰਪਮ ਵੀ ਸਾਰੇ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਫਫੂਦਾਂ (Fungus and Algae) ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘਰ (Colonies) ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਦ ਪਦਾਰਥ ਲੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੌਦੇ ਦੇ ਵਧਣ ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਵਰਤ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।