ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ :-

1)       ਸਥਾਨਕ ਸਰਬਤੀ (Triticum aestivum)

2)      ਸਥਾਨਕ ਬੰਸੀ ਜਾਂ ਬਖਸੀ (Triticum durum)

3)      ਸਥਾਨਕ ਖਪਲੀ (Triticum dicoccum)

4)      ਟ੍ਰੀਟੀਕਮ ਸਫੈਰੋਕੋਕਮ (Triticum sphaerococcum)

ਤੀਸਰੀ ਕਿਸਮ ਯਾਨੀਕਿ ਸਥਾਨਕ ਖਪਲੀ (Triticum dicoccum) ਆਦਿ ਸੂਜੀ ਜਾਂ ਰਵਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਸੁਜੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹਾਂ। ਕੜਾਹ, ਉਪਮਾ ਜਾਂ ਲੱਡੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੂਜੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸਮ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਂਧਰਾ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਪਲੀ, ਗੋਧੂਮਾਲੂ, ਪੋਪਾਤਿਆ ਅਤੇ ਸੇਬਾ ਕਿਸਮਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਯਾਨੀਕਿ ਸਰਬਤੀ (Triticum aestivum) ਆਮ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਰੋਟੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ। ਕਣਕ ਉੱਗਾਉਣ ਵਾਲੇ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਕਿਸਮ ਯਾਨੀਕਿ ਬਖਸੀ ਜਾਂ ਬੱਸੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਪੁਰਾਤਨ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਸੀ ਕਿਸਮ ਸਿਰਫ਼ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਕਬੇ ਉਪਰ ਹੀ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਕਬਾ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ, ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ ਰੋਟੀ ਲਈ ਸਰਬਤੀ ਕਣਕ ਦਾ ਅਜੇ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤ ਕੇ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਕੱਢ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੇਕਰ ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਵਾਦ ਪੋਸ਼ਟਿਕਤਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਮੰਗ, ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਮੰਗ, ਸਰਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰੋਟੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਸੂਜੀ ਅਤੇ ਸੇਵੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਉਹ ਹੈ ਸਰਵੋਤਮ ਬੰਸੀ ਜਾਂ ਬਖਸੀ ਕਣਕ (Triticum Durum)