ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਕਿੰਨੀ ?

ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਪਿੱਛਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਟ੍ਰਾਲੀਆਂ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 15-50 ਬੈਲ-ਗੱਡੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਕਿਸਾਨ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਬਿਲਕੁੱਲ ਉਲਟਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਕਿਸਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਪਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਬੰਜਰ ਬਣਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਘਟਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਰਸਤਾ ਬਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਵੇਚ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਗੁੰਡਾ-ਗਰਦੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰੋ।

ਮੈਂ ਇਸ ਸਥਿੱਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਈਜਾਦ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਿੱਤੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲੈਣ ਅਤੇ ਉਪਜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਉਪਰੰਤ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ 15-30 ਏ ਕੜ ਭੂਮੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬੈਲ ਹੋਣਾ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਰ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਉੱਪਰ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਪਾ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਕ ਬੈਲ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 500 ਕਿਲੋ ਤਕ ਛਾਨਣੀ ਨਾਲ ਛਾਣੀ ਹੋਈ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਪਾ ਕੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ