ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਿੰਨੀ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਵੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਪਾਉਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਾਣੂ ਸਮੂਹ (ਕਲਚਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਲਾਉਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਸਲ 100 ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇਕ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬੈਲ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਨਾਲ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ 15 ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅੱਛੀ-ਖਾਸੀ ਫ਼ਸਲ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ, ਟ੍ਰਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਲੀਆਂ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਹੈ। ਬੱਸ ਆਪਣੀ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ 7 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਸੁਕਾ ਲਓ। ਜੇਕਰ ਢੇਲ੍ਹੇ ਬਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੋੜਕੇ ਛਾਨਣੀ ਨਾਲ ਛਾਣ ਲਓ। ਬੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਕੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਓ। ਬੀਜ ਬੀਜਦੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ, ਸੌ ਕਿਲੋ (ਪੰਜਾਹ ਕਿਲੋ ਦੇ ਦੋ ਥੈਲੇ) ਖਾਦ ਬਿਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਜਾਈ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਓ। ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਜਾਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਹੋਈ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਓਨੀ ਹੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਮਿਲੇਗੀ ਜਿੰਨੀ ਤੁਸੀਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਸੀ।

ਇਕ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖਣਾ। ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾਤਰ ਮੋਹਨ ਯਨੀ ਜਾਗ ਯਨੀ ਕਲਚਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋ ਲਿਟਰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਦਹੀਂ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਦਹੀਂ ਦਾ ਇਕ ਚਮਚਾ ਹੀ ਮੋਹਨ ਜਾਂ ਜਾਗ ਜਾਂ ਕਲਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਸਿਰਫ 10 ਕਿਲੋ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਸੌ ਕਿਲੋ ਛਾਣੀ ਹੋਈ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਵੀ ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜੀਵ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।