੪

ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖੀ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ) ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼ੇਰਿ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਕਈ ਵਾਰ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਸ਼ਿਮਲੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸ਼ਿਮਲੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜੇ, ਨਵਾਬ ਆਦਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿਖੇ 'ਜੀਉ ਆਇਆਂ' ਕਹਿਣ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੰਨ ੧੮੦੯ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੰਧੀ ਕਾਰਨ ਸ਼ੇਰਿ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਇੱਕ ਪੰਥ ਦੋ ਕਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਵਪਾਰਕ ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਖ਼ਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵਰਤ ਰਹੀ ਸੀ ਦੂਜਾ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦਾ ਭੇਦ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਇਲਾਕਾ ਸਿੰਧ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਭਾਗ ਸਮੁੱਚੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੇ ਜਮਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹੀ ਦਿਨੀ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰੇਲਵੀ ਦਾ ਦਬ ਦਬਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਅ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ੇਰਿ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਇਸ ਕੂੜ ਨੀਤੀ ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ।

ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਕਿ ੧੮੩੧ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ (ਬਰਿਟਸ਼ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ, ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿਕ ਅਤੇ ਬਰਿਟਸ਼ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜੀ) ਇਕੱਠੇ ਸ਼ਿਮਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਣੀ