Back ArrowLogo
Info
Profile

ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈਆਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਨਹੀਂ ਟੇਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੋਮੋ ਠਗਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਅਟਕ ਵਿਖੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚੋ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਬਹੁਤ ਸੂਝਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿਖੇ ਵਫ਼ਦ ਭੇਜਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਤੀ ਰਾਮ) ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਫ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਨੂੰ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਸਾਰੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਲਿਟਰੀ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ। ਦੂਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਜਰਨੈਲ ਹੋਣ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੀਜਾ, ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਫ਼ੌਜ਼ਾਂ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸਖ਼ਸ਼ਿਅਤ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਅਬ ਵਾਲਾ, ਦਿਮਾਗ ਪੱਖੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਗੱਲਬਾਤ ਪੱਖੋਂ ਹਾਜ਼ਰ ਜੁਆਬ, ਦ੍ਰਿੜ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੀ। ਇਸ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਡੁੱਲ੍ਹ ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ। ਉਪਰਲੇ ਗੁਣ ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਬਾਰੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤੇ ਹਨ ਇਹ ਕੋਈ ਫਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ। ਬੈਰਨ ਹੁਗਲ ਜਿਹੜਾ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀਵਾਨ ਸੀ ਉਹ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ੧੮੩੬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮਿਲਣੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

Our conversation was very different from the majority of such interviews in India.... the exchange of ideas and of references to events which had actually taken place. His questions proved him to have thought and reasoned... He was one of the very few Sardars at the court of Lahore who could read and write persian, the official language... (Hugel, 1845:255)

103 / 178
Previous
Next