

ਸੂਹੀਏ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਤਾ ਬੀਮਾਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਹਟਿਆ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ਜੈਕਾਰੇ ਗਜਾਉਂਦੇ ਦਗੜ ਦਗੜ ਅਤੇ ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਕਰਦੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਐਸੀ ਤੇਗ ਵਾਹੀ ਕਿ ਕੱਦੂਆਂ ਵਾਂਗ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਲਾਹ ਸੁੱਟੇ। ਉਧਰੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਬੁਛਾੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਠਾਣਾਂ ਲਈ ਮਾਨੋਂ ਪਰਲੋ ਆ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਨਲੂਆ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸੱਮੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਿਕਲ ਗਈ ਅਤੇ ਬੁਖਲਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਘਮਸਾਣ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਜਬਰ ਖਾਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੱਜੇ ਬੰਨੇ ਸਰਦਾਰ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਦਸਤੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਾਈ। ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਚਲਦੀ ਦੇਖ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਤੜਥੱਲੀ ਮੱਚੀ ਕਿ ਮਾਨੋਂ ਹੇਠਲੀ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗੀ। ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਫ਼ਜਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਭਜਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਲੇਰ ਪਠਾਣ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਹੈ:
ਏਕ ਪਠਾਣ ਜੁਆਨ ਬਡੋ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਕੋ ਤਿਨੇ ਲਲਕਾਰਯੋ।
ਆਨਿ ਤਬੈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕੀਯੋ, ਕਰਿ ਢਾਲ ਕੋ ਧਾਰ ਕੋ ਵਾਰ ਸੰਭਾਰਯੋ।
ਮਯਾਨ ਤੇ ਕਾਢ ਲਈ ਤਬ ਹੀ, ਬਲ ਧਾਰ ਕੇ ਤਿਸ ਉੱਪਰ ਮਾਰਯੋ।
ਸੀਸ ਕਟਯੋ ਇਹ ਠਉਰ ਪਰਿਯੋ, ਜੈਸੇ ਬੇਲਹਿ ਤੇ ਕਦੂਆ ਕਟ ਡਾਰਯੋ।
ਆਪਣੇ ਖਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਅਤੇ ਭੱਜਦੇ ਦੇਖ ਸੱਮੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਬੜਾ ਰੋਹ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਦ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਖਲਬਲੀ ਮਚਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੰਗ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦੀ ਦੇਖ ਇਸ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਬੰਦੇ ਨਾ ਮਰਵਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰ ਕੇ ਦੇਖ। ਇਸ