੧੮੪੯ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਰੌਦ ਉੱਪਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।

ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਵਾਏ, ਗਊਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਨੂਹਾਂ, ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਜ਼ੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ। ਸੰਨ ੧੮੯੨ ਦੇ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬੂ ਗਜੂ ਮੱਲ ਜੀ ਕਪੂਰ, ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਸਮਾਧ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਵਾਇਆ: Tomb the late Sikh General Hari Singh Nalwa, Cremated 30th April 1837 Commermorated by Babu Gajjan Mal Kapur of Peshawar, September 1892, ਸਮਾਧ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ।

ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਐੱਸ ਐੱਮ ਜਫ਼ਰ ਨੇ ੧੯੪੫ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਪਾਸਟ ਐਂਡ ਪਰੈਜੈਂਟ' ਦੇ ਪੰਨਾ ੧੨੧ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਮਰਾ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਲ੍ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਖਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਮੰਜੇ ਉੱਪਰ ਪਾਇਆ ਸੀ।

ਸੰਨ ੧੮੪੪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਜਮੈਂਟ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਤੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪਲੇਟ ਧਾਤ ਦੀ ਫਿੱਟ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੇ ਅੰਕਿਤ ਹੈ (ੴ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ, ਸੈਕੰਡ (੨) ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਵੰਬਰ ੧੯੪੪)। ਵਨੀਤ ਨਲੂਆ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਜੋ ੧੯੮੨ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨਾ ੩੨੦ ਤੇ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਾਗੀਰ ਵਜੋਂ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।