Back ArrowLogo
Info
Profile

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਗੀਠੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੋਏ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ। ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਏ ਦੇ ਅੰਗੀਠੇ ਨੂੰ ਜੋ ਗਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਸਤੇ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੇ ਇਸ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਬਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ:

ਤੰਬੂ ਜਾ ਲੱਗੇ ਵਿੱਚ ਹਜਰੋ ਦੇ, ਸੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖਤਰੀ ਸਭ ਧਾਇਆ।

ਫੁੱਲ ਦੱਸੀ ਦੇ ਇਹ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਚਾਇ ਪਾਇਆ।

ਓਹ ਦੇਵਤਾ ਸੀ ਸਰਦਾਰ ਚੰਗਾ, ਦੇਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪਾਇਆ।

ਜਬ ਗਾਜੀਆਂ ਹਜਰੋਆਨ ਮਾਰੀ, ਉੱਠ ਹਸਨੋ ਤੁਰਤ ਛਪਾਲ ਆਇਆ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਦੋਂ ਕਾਬਲ ਦੇ ਗਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮੀਰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਕਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੀਆਂ ੧੪ ਬੇਗਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੧੩ ਵੀਂ ਬੇਗਮ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅਮੀਰ ਦੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਹਿਤਾ ਬੀਵੀ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਸ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੇ ਸਿਰ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਵਾਇਆ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਜਦ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਨੱਸੀਆਂ ਤਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੌੜਿਆ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸੁਦੀਨ ਖਾਨ ਹੀ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖਾਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਯਕਤਰਫਾ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਨਾਰਾਜ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੇ (Life of Amir Dost Muhammed Khan) ੧੮੪੬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਵਨੀਤ ਨਲੂਆ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਵੇਡ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਅੰਦਰ ਧੰਨਵਾਦ ਵਜੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਭਾਵ ਇਸ ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਵੇਡ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ।

141 / 178
Previous
Next