ਮਰਦਾਨ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ੧੯੩੭ ਤੱਕ ਤਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ ਦੇ ਕਮਾਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਮਾਰਚ ੧੮੪੬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਨ ਮਾਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ। ਵਨੀਤ ਨਲਵਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਕਿਸ਼ਨ ਦੇਵੀ-ਕਿਸ਼ਨੋ (ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ)। ਸੋ ਹਰਿਕਿਸ਼ਨ ਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹੋਰ ਬਣਵਾਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਧਮਧੋੜ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੀਨ ਕਿਆਰੀ। ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ੧੯੩੭ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਕੇਵਲ ਦਰਬੰਧ ਕਿਲ੍ਹਾ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਦਰਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਢਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਹਰੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਉਣਾ

ਹਰਿਕਿਸ਼ਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਰੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ। ਇਹ ਮਾਨੋ ਹਰੀ (God) ਦੀ ਪੁਰੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਨਲਵੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਲੂਏ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਪਰ ਹਰੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ੪ ਗਜ਼ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ੧੬ ਗਜ਼ ਉੱਚੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣਵਾਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜੇ ਰਖਵਾਏ। ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਕੋਨਿਆਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੱਖੋਂ ਬੁਰਜ਼ ਵੀ ਬਣਵਾਏ। ਦਰਿਆ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਿਣ ਕਰਵਾ ਕੇ ਰੰਗੀਲਾ ਨਾਮ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪੁਆਇਆ। ਇਸ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਮੋਘੇ ਕਢਵਾ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।