ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜੋ ੧੭੯੪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਬੰਸ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ੧੮੮੨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ
ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ੧੮੦੯ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆਂ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਕਾਫ਼ੀ ਦਲੇਰ, ਤੇਜ-ਤਰਾਰ ਅਤੇ ਸੂਰਮਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਇਸ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀ ਆ ਰਹੀ ਫ਼ੌਜ ਬਾਰੇ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ,"ਤੁਰਕ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਾਹੁੰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੌੜ ਜਾ"। ਜੋ ਉੱਤਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਕਾਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕਵੀ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
ਮਾਰੇ ਕਿਲਕਾਰੀ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਬਲਕਾਰੀ, ਸੂਰੇ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨੱਸਣਾ ਮੈਦਾਨ ਸੇ।
ਖਾਇ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਖੰਡਾ ਸੂਤਿਆ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ, ਬੋਲੇ ਸਤਿਨਾਮ ਧਸ ਗਿਆ ਅਭਿਮਾਨ ਸੇ।
ਧਰ ਦਿੱਤੀ ਵਾਢ ਇੱਕ ਵਾਢੀਆਂ ਸੇ ਜੱਟ ਵਾਗੂੰ, ਮੱਚੀ ਹਾਹਾ ਕਾਰ ਧੂੜ ਮਿਲੀ ਅਸਮਾਨ ਸੇ।
ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਮਾਰ ਮਾਰ ਸੱਥਰ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ, ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਜੋ ਆਵੇ ਝੱਟ ਉੱਡ ਜਾਏ ਬਾਣ ਸੇ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ਼ ਦਾ ੧੮੪੩ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ -ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਾਹਮਤ ਅਲੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਵਰਗੇ ਦਲੇਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਰ ਤਵਾਰੀਖ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕੀਤੇ ਉਹ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹਨ।
ਚਿਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜੀ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
