Back ArrowLogo
Info
Profile

ਸੰਨ ੧੮੪੮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਝ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਨਾਬ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ (ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ) ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।

ਗ੍ਰਿਫ਼ਨ ਅਤੇ ਮੈੱਸੀ (੧੯੦੯) ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਚਿਲਿਆਂਵਾਲੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਤਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਉਹ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕੰਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਐਸਾ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲਿਖਣ ਤਾਂ ਕੀ ਲਿਖਣ। ਭਾਵ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੀ ਲਿਖਣ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜੇਕਰ ਇਹ ਜੰਗ ਜਿੱਤੇ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੀ ਹਾਰੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਗ੍ਰਿਫਨ ਅਤੇ ਮੈੱਸੀ ਨੇ ਹੋਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜੇਕਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਤੋਪਖਾਨਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।

ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਡੀ (੧੮੫੩) ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੜਾਈ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ: ......on the occasion of our recent movable defeat at Chillianwala, the prestige of our usually victorious army experienced a humilating failure.

ਭਾਵ ਚਿਲਿਆਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਹੋਈ ਹਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਜਲਾਲਤ ਭਰੀ ਫੇਲ੍ਹਤਾ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਮੋਹਣ ਲਾਲ (੧੮੪੬) ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੰਗ ਨੇ ਵੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕੇਵਲ ਪਦਾਰਥਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਧਨੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਧਨੀ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕਰ ਕੇ ਧਨੀ ਬਣੇ ਹਨ।

ਕਨਿੰਘਮ ਨੇ ਵੀ ੧੮੪੯ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲਬੂਤੇ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਗਾ ਦ੍ਰਿੜ ਹੌਸਲਾ, ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੌਮ 'ਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ। ਸਿੱਖ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੇ ਜੇਕਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਦੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

163 / 178
Previous
Next