ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਅ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਅ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਗਮ ਪਾਸ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਅ ਨੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੀਰਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿੱਕ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਤਕਰੀਬਨ ੨੬ ਸਾਲ (੧੮੧੩-੧੮੩੯) ਤੱਕ ਇਹ ਹੀਰਾ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕੋਲ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ੧੮੩੯ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤਲਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਕੋਹਿਨੂਰ ਨੂੰ ਜਗਨ ਨਾਥ ਮੰਦਰ (ਉੜੀਸਾ) ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵਸੀਅਤ (willed) ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁ-ਮੁੱਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਸਮੇਤ ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੀਰਾ ਵੀ ਚੁਰਾ ਲਿਆ। ਇੰਞ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ।

ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣਾ

ਅਟਕ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਬਦਲੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਗਿਆ। ਕਾਬਲ ਦਰਿਆ, ਕਾਬਲ (ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ) ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ੪੩੫ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਅਟਕ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਅੰਦਰ ਇਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗਰੀਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਨਥੂ, ਰੋਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਯੋਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਚੀਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਨਤੂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਈਰਾਨੀ ਆਬ-ਏ-ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪਲੀਨੀ ਇੰਡਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਯਾਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਰੁਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਟਕ ਦਾ ਭਾਵ ਹੀ ਹੈ 'ਰੁਕਣਾ'। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 'ਆਈਨੇ ਅਕਬਰੀ' ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਟਕ ਰੱਖਿਆ। ਅਕਬਰ ਨੇ ੧੫੮੧ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜਬੂਤ, ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਅਟਕ ਰੱਖਿਆ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲੇ