ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਕ੍ਰਿਤ ਗਣੇਸ਼ ਦਾਸ ਪਿੰਗਲ ੧੯੫੨)। ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਅਟਕੋਂ ਪਾਰ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਜਾਦਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ੨੫ ਹਜ਼ਾਰ ਜੰਗੀ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੂਨ-ਖ਼ਰਾਬੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਏਲਚੀ ਦੀਵਾਨ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਕਾਦਰ ਬਖਸ਼ ਭੇਜੇ। ਇਹਨਾਂ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸੋਂ ਜਾਗੀਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਰਾਜ ਭਾਗ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮਾਇਆ ਕਾਰਨ ਅੱਤ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਅਤੇ ਬੋਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਕਹਾਵਤ ਹੈ 'ਲਾਤੋਂ ਕੇ ਭੂਤ ਬਾਤੋਂ ਸੇ ਨਹੀਂ ਮਾਨਤੇ। ਐਸੇ ਲੋਕ 'ਡੰਡੇ ਦੇ ਯਾਰ' ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਞ ਇਹ ਨਵਾਬ ਜਦੋਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸਮਝਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਆਪ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰਦਾਰ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ।

ਪਹਿਲੇ ਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰਦਾਰ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਤੇ ਨੇ ਮਾਮੂਲੀ ਝਪਟ ਨਾਲ ਕਾਨਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਐਸਾ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਅੜ ਸਕਿਆ। ਮੁਜੱਫਰ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਤਹਿ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੂੰ ਜਾਗੀਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦੇ ਤਾਂਕਿ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦਾ ਖੂਨ ਅੰਜਾਈਂ ਨਾ ਡੁਲ੍ਹੇ। ਪਰ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ਼ ਨੇ; History of the Punjab ਦੇ ਪੰਨਾ ੪੧੧ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਘੁਮੰਡੀ ਨਵਾਬ ਨੇ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇੱਕ ਭੀ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਇਸ ਲਈ ਲਾਚਾਰੀ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਾਉਣਾ ਪਿਆ।

੫ ਫਰਵਰੀ ੧੮੧੮ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਭੰਨਣ ਲਈ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਆਰੰਭ