ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਾਰੇ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ (ਕਵੀ) ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਏ :
ਅਗਰ ਫਿਰਦੌਸ ਬਰ ਰੂ ਏ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਤ, ਹਮੇ ਅਸਤ ਹਮੇ ਅਸਤ ਓ ਹਮੇ ਅਸਤ।
ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਘਾਟੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ, ਮਨਮੋਹਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵੇਂ ਜਲ-ਝਰਨਿਆਂ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਟਹਿਕ-ਮਹਿਕ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਲੱਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਚਮਕ ਦਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ ਵਾਲੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਅਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਬੇਕਦਰਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਕੇ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਘੋਰ ਨਰਕ ਅਤੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਤੋਂ ਮਸਾਣ ਭੂਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ੧੭੫੨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਅੰਦਰ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ। ਉਪਰੰਤ ਇਹਨਾਂ ਬੇ-ਤਰਸ, ਬੇ-ਦਰਦ, ਬੇ-ਕਦਰੇ ਅਤੇ ਬੇ-ਇਨਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਮੂਲੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਰਵਾਣੇ ਅਸਦਖਾਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਦੋ ਦੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰੜ ਕੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਟਵਾ ਦਿੰਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰੇ ਬਚਣ ਲਈ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਦੇ ਤਾਂ ਖਿੜ ਖਿੜ ਕਰਕੇ ਹੱਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਇਹ ਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦੀਵਾ ਗੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਗ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੈਂਰੀ ਜੁੱਤੀ ਪਹਿਨ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨੀ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਲਾਰੰਸ ਨੇ 'ਦੀ ਵੈਲੀ ਆਫ ਕਸ਼ਮੀਰ' ਦੇ ਪੰਨਾ ੧੯੮ ਤੇ ਲਿਖੀ ਹੈ।
ਮੌਲਾਣਾ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਤਵਾਰੀਖ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਹੂ ਬਹੂ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀ ਇੰਞ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ :
