ਪਰਸੀਦਮ ਅਜ਼ ਖਰਾਬੀਏ ਗੁਲਸ਼ਨ ਜ਼ ਬਾਗਬਾਂ।
ਫਗਾਂ ਕਸ਼ੀਦ ਵ ਗੁਫ਼ਤ ਕੋ ਅਵਗਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦ।
ਸ਼ਾਮਤੇ ਅਹਿਮਾਲ ਸੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਾਕਮ ਹੋ ਗਏ।
ਆਏ ਓੁ ਅਵਰ ਤਾਲੇ ਬੇਦਾਰ ਅਪਨੇ ਸੋ ਗਏ।
ਭਾਵ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਘਿਨਾਉਣੀਆਂ, ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੇ ਐਸੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਲੋਕਾਂ (ਖਾਸ ਕਰ ਹਿੰਦੂਆਂ) ਦੀ ਸ਼ਾਮਤ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਰਦਕੁਸ਼ੀ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਇਹ ਅਫ਼ਗਾਨ ਬਿਗਾਰਾਂ ਕਰਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਬਦਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਤਾ ਮੁਹਮੰਦ ਇਤਨਾ ਨਸ਼ੱਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਈ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਕਾਮ ਵਾਸ਼ਨਾ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਕੂੜ ਕਪਟ ਵਾਲੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਜੁਆਨ ਨੂੰਹ ਧੀ ਦੇਖਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਤਾ ਮੁਹਮੰਦ ਖਾਨ ਕੋਲ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਘਰ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰੇ ਰੋਂਦੇ ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਪਾਸ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਫਰਿਆਦੀ ਬਣ ਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਤਵੰਤਾ, ਸਤਵੰਤਾ ਬੀਰਬਲ ਧਰ ਨਾਂ ਦਾ ਧਨਾਢ ਪੰਡਿਤ ਆਪਣਾ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਡਿਤ ਬੀਰਵਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਬਾ ਜੱਬਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ) ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤ੍ਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਗਾਥਾ ਮਹਾਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੇਰਿ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਭਲਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜਰ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਬੀਰਬਲ ਨੇ
