

ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਕੇਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਫ਼ੌਜ ਬਹਿਰਾਮ ਜਿੱਥੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬੜਾ ਸੁਹਾਵਨਾ ਸੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਠਹਿਰ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੰਗਰਾਮ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਢੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਾਰਕਜ਼ਈਆਂ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਲਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁੱਦਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਰਣਭੂਮੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਾਕਮ ਮੁਹਮੰਦ ਜੱਬਾਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁਪਈਆਂ (ਸੁਪਨ) ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਤੋਪਾਂ ਬੀੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੋਹ ਧਰਾਲ ਤੇ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੜਾ ਕਠਨ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ੨੬ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਰਾਏ ਇਲਾਹੀ ਪੁੱਜ ਗਈਆਂ। ਸਰਾਏ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰਕੇ ਅਹੀਰਪੁਰ ਡੇਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੋਂ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ੫ ਕੋਹ ਤੇ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੈਰੀ ਦੀ ਹਰ ਤਜ਼ਵੀਜ਼ ਦੀ ਸੂਹ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ੩ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ੧੮੧੯ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੇ ਧਾਵਾ ਜਾ ਬੋਲਿਆ। ਅੱਗੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਦਾਗ ਦਿੱਤੇ। ਘਮਸਾਨ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਸਤਰ ਖੜਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੂਰਮੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ੇਰ ਦਿਲ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮੀਰ ਅਖੋਰ ਸਮੱਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਮੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਸਣੇ ਆ ਡਟਿਆ ਅਤੇ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੱਬਾਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਲੰਬਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਲਵਾ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਰ ਢਾਲ ਤੇ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਜੱਬਾਰ ਖਾਨ ਦਾ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਨੱਸ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹਮੰਦ ਜੱਬਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਮੈਦਾਨੇ-ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੱਟੜ ਪਏ ਅਤੇ ਤੜਫਦੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਜੰਗ ਲਈ ਨਾ ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਇੰਞ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਅਤੇ ਦੌੜਨ ਕਰਕੇ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।