ਮਿਲਿਆ,"ਇਹ ਵਗਾਰੀ ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਅਜੇ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ"। ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਘੁਲ ਘੁਲ ਕੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਤਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬੇਤਰਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਸੇ ਵਕਤ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੇ ਵਗਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਗਾਰ ਕਾਰਨ ਨਾ ਫੜੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਨ ਦੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦਾ ਕੰਮ ਖੱਚਰਾਂ ਵਗੈਰਾ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉ। ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਜਾਂ ਕੁਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਅੱਗੇ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਗਾਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਾ ਆਵੇ।

ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ

ਧਰਮ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਸੱਚ ਅਰਥਾਤ ਰੱਬੀ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ । ਧਰਮ ਦਇਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਦਇਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਜਿਸ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਹੈ ਉਥੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਫੁਲੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਦੇ ਪੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅਸਲੀ ਧਰਮੀ ਬੰਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਧਰਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਨੂੰ ਪਰੇ ਧਰਨਾ। ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ:

ਧੌਲ ਧਰਮੁ ਦਇਆ ਕਾ ਪੂਤ॥ ਸੰਤੋਖ ਥਾਪਿ ਰਖਿਆ ਜਿਨਿ ਸੂਤਿ॥ (੫)

ਬੋਲੀਏ ਸਚ ਧਰਮ ਝੂਠ ਨ ਬੋਲੀਏ॥

ਧਰਮ 'ਚੋਂ ਸੰਤੋਖ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਵਾਸਾ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਸੰਸਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਮੈਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਦਾ ਧੰਦਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਇਸਲਾਮ ਅੰਦਰ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਧਿੰਙੋਜੋਰੀ ਵਰਤੀ ਗਈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਅੰਦਰ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਕਿਆਂ ਰਹਿਣ