ਨਵੇਂ ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਵੱਟੇ ਚਲਾਉਣੇ

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਸਮੇਂ ੧੪ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਖਰੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਨ, ਇਸਕਾਰਦੋ, ਲਦਾਖੀ, ਰੁਪਈਆ ਹੇਰਾਤੀ, ਦਿਨਾਰ ਆਦਿ। ਪਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਚੱਲਣ ਸੰਬੰਧੀ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ੨੦੦੧ ਅਤੇ ੨੦੦੪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਗਵਰਨਰੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਚਾਲੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕੇ ਘੜਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਗੈਰਾ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਸਵਾ ਕੁ ਸਾਲ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਗਵਰਨਰ ਆਏ ਪਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘੀਆ ਸਿੱਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ੭੦ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਕਰਾਇਆ, ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਚੂੰਗੀ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਸ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਚਲਾਏ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਦੂਜੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘੱਟ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਵਰਨਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵੱਟੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਣਤੀ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਕਲੀ, ਖੋਟੇ ਆਦਿ ਸਿੱਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘਾਟਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਦੂਜਾ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਪਰਜਾ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਿਆਰੀ ਵੱਟੇ ਤੇ ਸਿੱਕੇ