ਚਲਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਿੱਥੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ੧੪ ਛਟਾਂਕ ਦਾ ਸੀ ਉਹ ੧੫ ਛਟਾਂਕ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਏ ੯੨ ਰੁਪਇਆ ਦਾ ਭਾਰ ਇੱਕ ਸੇਰ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਖਜ਼ਾਨਾ ਗਧਿਆਂ ਜਾਂ ਖੱਚਰਾਂ ਤੇ ਲੱਦ ਕੇ ਲਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਿਸਟਰ ਮੂਰਕਰੌਫ਼ਟ ਅਤੇ ਟਰੈਬੈਕ ਦੀ ੧੮੪੧ ਲੇਖਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘੀਆ ਖਰਵਾਰ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਧੇ ਦਾ ਭਾਰ ੯੬ ਸੇਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਰਵਾੜ ਜਾਂ ਖਰਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਗਨੇਸ਼ੀ ਲਾਲ ਜੀ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਪੜਾ, ਘਿਉ ਆਦਿ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਵੀ ਖਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਸੀ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੱਟੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਵਰਤਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪੱਥਰ ਦੇ ਵੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅਸਲ ਤੋਲ ਸਨ ੧੭ ਤੋਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਈਆ ਜਾਂ ਪਾਉ, ੬ ਪਾਉ ਜਾਂ ਡੇਢ ਸੇਰ ਦਾ ੧ ਮਨੋਟਾ, ੪ ਮਨੋਟਿਆਂ ਜਾਂ ੧੬ ਸੇਰ ਦਾ ੧ ਤਰਕ, ੧੬ ਤਰਕ ਜਾਂ ੯੬ ਸੇਰ ਦਾ ਇੱਕ ਖਰਵਾੜ।

ਇੰਜ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਦਾ ਨਾਮ ਦੂਰ-ਦਰਾਡੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ। ਨੇਸ਼ਨਲ ਅਰਚੀਵਜ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (NAD Foreign Secret Consultation 1837) ਮੁਤਾਬਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਵਰ ਨੌ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਇਹਨਾਂ ਰੁਪਈਆਂ ਦੇ ੧੧ ਥੈਲੇ ਭਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਬਰਿਟਿਸ਼ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਆਏ ਸਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੁਧਾਰ

ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ। ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਸਨ। ਅੱਗੋਂ ਉਹ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਲੀਆ ਉਗਰਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪਰਾਈ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਝ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਧਾਰ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲਵਾੜੀ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦਿੰਦੇ। ਖੇਤੀ ਵੀ ਬਰਾਨੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਬਾਰਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੋਕੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਫ਼ਸਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਬੱਦਲ ਮੰਡਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਹਨਾਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਬੀਜ ਦਿੱਤਾ