ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਜੋ ਕੇਸਰ ਪਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੁ ਕੋਹ ਤੇ ਵਾਨਤੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਸਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੁਕਾਮ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੇ ਪਾਮਪੁਰ ਦੇ ਕੇਸਰ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸੰਬੰਧੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਲਗਾਨ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਚੋਰੀ ਆਦਿ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਪ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣੇ।

ਕੇਸਰ ਦਾ ਬੂਟਾ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਟਾਹਣੀ ਤੇ ਚਾਰ ਫੁੱਲ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਰਾਗ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਸਰ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕੁੜੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ੧੫੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਸਤੂਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ, ਖੁਰਾਕੀ ਰੇਸ਼ਾ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਥਾਇਆਮੀਨ, ਰਾਈਬੋਫਲਾਵਿਨ, ਨਾਇਸਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਲੋਹਾ, ਮਗਨੇਸ਼ੀਅਮ, ਫ਼ਾਸਫੋਰਸ, ਪੁਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਜ਼ਿੰਕ, ਸਲੇਨੀਅਮ, ਫੋਲੇਟ ਆਦਿ। ਕੇਸਰ ਦੀ ੧੦੦ ਗ੍ਰਾਮ ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ੩੧੦ ਕਿੱਲੋ ਕੈਲਰੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਅਤੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦਾਸੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕੇਸਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖਰਚਾ ਬਹੁਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਧ ਹੈ।

ਸ਼ਾਲ ਉਦਯੋਗ ਪਰਫੁਲੱਤ ਕਰਨਾ

ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਮਦਨ ਸੀ। ਪਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਖ਼ਾਤਮੇ ਵੱਲ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਭੇਡਾਂ ਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਲਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਉੱਨ