ਨਾਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਵ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਣਾ"।

ਜਿਸ ਦਿਨ ੬ ਨਵੰਬਰ ੧੮੨੧ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਚਾਲੇ ਪਾਏ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੂਅ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕੂਚ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖਲੋ ਕੇ ਅੱਥਰੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਸਮਾਨ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਕਰੀਬਨ ੭ ਹਜਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੜ੍ਹੀ ਹਬੀਬੁਲਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਖਲੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਜਦੂਨਾਂ ਅਤੇ ਤਿਨਾਵਲੀਆਂ ਨੇ ੩੦ ਹਜ਼ਾਰ ਲਸ਼ਕਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਏਲਚੀ ਜਦੂਨਾਂ ਅਤੇ ਤਿਨਾਵਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਭੇਜੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਾਂਗਲੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲੰਘਣਾ ਹੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਤਿਆਗੋ ਅਤੇ ਖਾਹ-ਮਖਾਹ ਲਹੂ ਨਾ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਹੈਂਕੜਬਾਜ਼, ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਅੜਬੈੜੇ ਗਾਜ਼ੀ ਨਾ ਟਲੇ ਅਤੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਰ ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ, ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਤੇ ਲੁੱਟੀ ਹੋਈ ਧਨ ਦੌਲਤ ਦਾ ਗੁਮਾਨ ਸੀ।

ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਏ ਨੇ ਤੱਕੇ ਤਾਂ ਇੱਕੇ ਦਮ ਖਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗੋਂ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਬਹਾਦਰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਤਿਨਾਵਲੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਤੜਾ ਤੜ ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕੜਾ ਕੜ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਭਿੜਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਮੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ।

ਜੰਗੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਖੰਭਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਟੇ ਦੇਖ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਮੇਘ ਸਿੰਘ ਰੂਸਾ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਬੜੀ ਨਿਰਭੈਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂਗਲੀ ਦੇ ਨਾਕੇ ਤੇ ਲੋਥਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਭਾਈ ਰੂਸਾ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਤਨੀ ਹਨੇਰੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮਾਂਗਲੀ