

ਸਿੰਘ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਤੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਟਕ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮਾ ਸਿੰਘ ਚਿਮਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਚਿਮਨੀ ਵਾਪਸ ਅਟਕ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਘੇਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਜੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੇਰਿ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨ ਬੁਰਛਿਆਂ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਸਦਮਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਦਲੇਰ ਸੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਰਾਜ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ।
ਉਪਰੋਕਤ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਲੀਆ ਨਾ ਦੇਣ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੰਬੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਪਿੱਛੋਂ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੂੰ ੧੮੨੨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਜਾਰੇ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ੨੬ ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੮੨੨ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਦਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ। ਫਿਰ ਇਲਾਕੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋਪ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੁੜ ਕੋਈ ਬਦਮਾਸ਼ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਤੇ ਨਾ ਉੱਤਰਿਆ। ਸੰਨ ੧੮੨੨ ਤੋਂ ੧੮੩੭ ਤੱਕ ਨਲੂਆ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਮੁਗਲ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਜੁਰੱਅਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ੯੫ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮੁਗਲ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਗੈਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੀ।
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਖਲੀ, ਸਮਤੂਰ, ਦਰਬੰਦ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਦਬ ਦਬਾ ਜਮਾ ਲਿਆ। ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਹਜਾਰੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਜਾਰੇ ਦਾ ਦਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਅੱਠਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹਰਿਕਿਸ਼ਨ ਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉਸਾਰਿਆ ਜਿਹੜਾ ਤਹਿਸੀਲ ਹਰੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।